Versterkers uit de jaren vijftig - Radio Bulletin

[Rovano]

Zo nu en dan moet je eens wat opruimen. Je trekt een kast open en dan vind je dingen terug waarvan je eigenlijk niet meer wist dat je het had. Zo stuitte ik op een stapeltje Radio Bulletins uit de jaren vijftig. Van opruimen kwam het niet meer; de rest van de dag doorgebracht met deze oude lectuur.
Goh, misschien wel leuk om dat op het forum te zetten, dacht ik……

Nu wil het geval dat ik onlangs een nieuwe printer/scanner heb aangeschaft waarvan ik de scanfunctie nog niet had geprobeerd. Al snel had ik het apparaat onder de knie en ben als een blinde aap aan het scannen geslagen. Dat resulteerde in een 23 tal versterker gerelateerde artikelen uit het grijze verleden. Artikelen van eigen bodem geschreven in de tijd dat de buis het belangrijkste elektronica component was. De glorietijd van de buis. Het was de tijd dat het begrip 'werkelijkheidsweergave' ofwel WW werd ingevoerd. Ik vind dit nog steeds een betere aanduiding dan hifi.

De samenwerking tussen Radio Bulletin, Muiderkring en Amroh leverde talloze elektronische schakelingen op waarmee de ouderen onder ons zijn opgegroeid. Wie had er niet één of meerdere exemplaren van ‘Jongensradio’?

De kwaliteit van het papier uit die tijd was niet geweldig. Het is een mirakel dat deze boekjes inmiddels niet tot stof zijn vergaan. Dat heeft wel zijn weerslag op de kwaliteit van de scans, overwegend grijs. Zwart/wit mode levert mooi contrast maar veel verlies van detail. Dan maar wat grijzig, het komt tenslotte uit een grijs verleden.

Even terug naar de tijd dat geluk heel gewoon was………

[Rovano]

Deel 1 - Enkele complete SE versterkers:

MK-ontwerp UN2-A - Een voor alles geknipte 4-Watter:
Trafo’s / choke: P120D 7043/U85S 6006
Buizen: EF40 EAF42 EL41 AZ41

RB1952-11_UN2A.pdf

(2.41 MiB) 359 keer gedownload

UN17 - 8 Watt versterker:
Trafo’s / choke: P141 U80K 1006
Buizen: EAF42 EL6 AZ1

RB1953-02_UN17.pdf

(2.85 MiB) 358 keer gedownload

Eenvoudig WW versterkertje:
Trafo’s / choke: U80K
Buizen: EF40 EL41

RB1953-09_WW versterkertje.pdf

(739.67 KiB) 247 keer gedownload

"Handyfoon" - klein versterkertje:
Trafo’s / choke: PC100 U72 6006
Buizen: ECC83 EL90

RB1955-08_Handyfoon.pdf

(3.44 MiB) 247 keer gedownload

UN40 - 6 Watt versterker
Trafo’s / choke: PC100 U72 6006
Buizen: EF86 ECC83 EL84

RB1955-09_UN40.pdf

(4.01 MiB) 254 keer gedownload

[Rovano]

Deel 2 - Balans eindversterkers:

HV230 – 30 Watt versterker:
Trafo’s / choke: 2xP200 U200 S200 3x6010
Buizen: AZ50 AZ41 2xEL34 2xECC40

RB1953-01_HV230.pdf

(4.57 MiB) 271 keer gedownload

HV250 – 50 Watt versterker:
Trafo’s / choke: 2xP200 U210 S200 2x6060 U81K
Buizen: AX50 AZ41 EA50 EB34 2xEL34 2xECC40

RB1953-04_HV250.pdf

(5.77 MiB) 267 keer gedownload

HV216 – WW-hoofdversterker 16 Watt:
Trafo’s / choke: 2xP200 U200 S200 3x6010
Buizen: GZ34 AZ41 2xEL34 ECC40 EF86

RB1954-12_HV216.pdf

(3.35 MiB) 271 keer gedownload

HV231 – WW-hoofdversterker 31 Watt:
Trafo’s / choke: 2xP200 U200 S200 3x6010
Buizen: GZ34 AZ41 2xEL34 ECC40 EF86

RB1955-01_HV231.pdf

(2.36 MiB) 190 keer gedownload

HV211 – WW-hoofdversterker 11 Watt:
Trafo’s / choke: P141 U70B 1006 6006
Buizen: ECC83 2xEL84 AZ1

RB1955-02_HV211.pdf

(2.82 MiB) 229 keer gedownload

UN39 - balanstrap
Trafo’s / choke: U70B/U80K
Buizen: ECC82 2xEL42

RB1955-07_UN39.pdf

(3.03 MiB) 180 keer gedownload

HV214 – WW-hoofdversterker Zantwijk 15 Watt:
Trafo’s / choke: P200 U200 1505 2x6006
Buizen: 12AX7/ECC83 12AU7/ECC82 2x807 5U4/GZ34 6V4/EZ80

RB1956-12_Balansversterker Zantwijk.pdf

(4.97 MiB) 436 keer gedownload

Hoofdversterker Kosterman
Trafo’s / choke: P130ST U70BN 6010
Buizen: 12AX7/ECC83 12AU7/ECC82 2x6L6/807/EL37 6X4/EZ90 5Y3GT/GZ30

RB1958-08_Balansversterker Kosterman.pdf

(1.42 MiB) 184 keer gedownload

HV216 aanpassing – WW-hoofdversterker 16 Watt:
Trafo’s / choke: 2xP200 U200 S200 3x6010
Buizen: GZ34 AZ41 2xEL34 ECC40 EF86

RB1959-04_HV216_aanpassing.pdf

(1.43 MiB) 334 keer gedownload

Balans versterker 5 Watt
Trafo’s / choke: PC100 U70BN
Buizen: 2xECL82

RB1959-06_Balansversterker de Vries.pdf

(1.13 MiB) 176 keer gedownload

[Rovano]

Deel 3 – Enkele complete balansversterkers:

Balansversterker Veenendaal, aangepaste HV210-C:
Trafo’s / choke: P141 BI42 U80K
Buizen: AZ1 EF40 ECC40 2xEL41

RB1953-09_Balansversterker Veenendaal.pdf

(1.76 MiB) 149 keer gedownload

"Ultraflex" 10 Watt grammofoonversterker:
Trafo’s / choke: P141 U70B 1006 6006
Buizen: AZ1 2xEL84 ECC82 ECC83

RB1954-04_Ultraflex.pdf

(3.21 MiB) 161 keer gedownload

"Ultraflex-II" 10 Watt grammofoonversterker:
Trafo’s / choke: P141 U70BN 1006 6006
Buizen: ECC83/12AX7 ECC82/12AU7 2xEL84 AZ1

RB1957-05_Ultraflex2.pdf

(2.67 MiB) 257 keer gedownload

"Ultimo" versterker:
Trafo’s / choke: P141 U70BN 6010
Buizen: 2xEF86 ECC83 ECC81 2xEL84 EZ81

RB1959-05+06_Ultimo.pdf

(6.68 MiB) 181 keer gedownload

[Rovano]

Deel 4 – Enkele voorversterkers:

UN43 – mengversterker voor 4 kanalen:
Trafo’s / choke: PC100
Buizen: 2xEF86 ECC83 ECC81 2xEL84 EZ81

RB1956-02_UN43.pdf

(3.82 MiB) 237 keer gedownload

VE231 – voorversterker eenheid voor kristal-pickup:
Buizen: ECC83
VE201 – klankregel eenheid systeem Kagie:
Buizen: EF86 ECC82

RB1956-05_VE231_VE201.pdf

(2.78 MiB) 134 keer gedownload

Universele voorversterker systeem Kagie:
Buizen: ECC83 ECC81 ECC82

RB1959-04_Voorversterker Kagie.pdf

(3.34 MiB) 306 keer gedownload

Voorversterker met 3 ingangskanalen:
Buizen: 2xECC83

RB1959-10_Voorversterker Kosterman-1.pdf

(3.1 MiB) 299 keer gedownload

[Rovano]

?

[OWC]

Sinterklaas en Kerst vallen vroeg dit jaar!

Altijd leuk om die oude dingen door te bladeren, mooie vondst
Leuk ook om ook vooral de design keuzes te zien, terugkoppelen was toen heel erg in zo te zien.
Waar is dat ooit zoek geraakt bij sommigen?

[Rovano]

Nou, nou, je bent nogal in je nopjes
Ja, er werd behoorlijk teruggekoppeld, inderdaad. Ach, kwijtgeraakt? Is dat niet een kwestie van mode?
Als het werkt, komt het vanzelf weer terug.

[Piet1950]

Ter informatie: Op de website van de NVHR (bibliotheek) zijn alle RB's reeds ingescand beschikbaar. Zoeken op Radio Bulletin of Versterkers levert een schat aan (oude) versterker informatie op.
Ik heb zelf nog 2 Amroh versterkers staan. Zijn wel (naar mijn smaak) aangepast.

Piet

[Pjotr]

Nou, nou, je bent nogal in je nopjes
Ja, er werd behoorlijk teruggekoppeld, inderdaad. Ach, kwijtgeraakt? Is dat niet een kwestie van mode?
Als het werkt, komt het vanzelf weer terug.

Klopt. John v.d. Sluis (R.I.P) van het blad A&T uit de jaren '90 was een fel bestrijder van tegenkoppeling. Op het religieuze af soms. Mahjah, hij moest natuurlijk zijn eigen mosfet versterkers zonder tegenkopeling aan de man zien te brengen. Dat het een kwestie van mode is is niet helemaal waar. Iedereen die er mee geëxperimenteerd heeft met buizenversterkers heeft moeten constateren dat een weinig tegenkoppeling de versterker "dicht doet slaan": Hij gaat plat en muf klinken. Teveel tegenkoppeling en je krijgt hem niet meer stabiel.

Dat het terugkomt? Het is nooit weg geweest! Waarom heeft een triode zo'n mooie lage anode impedantie? Juist ja, door de anode - rooster terugwerking.

[BamiKanarieSoep]

Bedankt voor de scans ! Ik heb zelf de nodige RB en Blan ontwerpen, maar verspreid
over allerlei bronnen. Handig om ze bij elkaar te hebben

[douwebakker]

Bij het lezen van deze post moest ik even denken aan de etalage van radio Soepboer in Leeuwarden.
De onderdelen stonden daar als ware kunstwerkjes uitgestald. We konden daar als jongens alleen maar verlekkerd naar kijken.
Als ik destijds een versterker bouwde was het toch meestal met materiaal uit gesloopte radio's.

[Pjotr]

Zo had je in Rotterdam op/rond het oude Noordplein en het Zwaanhals een stuk of 4 echte rommelwinkeltjes met radiospullen. Op het Noordplein zaten 2 winkeltjes waarbij de etalage letterlijk vol gestort was met buizen uit oude sloopradio's. Vanaf begin jaren '30 aan toe. In een van die winkels scoorde ik van mijn zakgeld voor een gulden mijn eerste triode, een ronde bol met 4 pennen er aan. In het aangrenzende Zwaanshals zaten nog 2 van zulk soort winkels met voornamelijk dump en surplus rommel. Eind jaren '70 is dat allemaal weggesaneerd en gerenoveerd. En in een zijstraatje van het Zwaanshals zat de firma van Dam waar J.v.d.S begonnen is. Vlakbij zaten ook nog meer winkels met radio onderdelen zoals van der Embden en Elra, die verkochten zowel surplus als nieuw. Dat alles op 10 minuten loopafstand van elkaar.

[Rovano]

Ter informatie: Op de website van de NVHR (bibliotheek) zijn alle RB's reeds ingescand beschikbaar. Zoeken op Radio Bulletin of Versterkers levert een schat aan (oude) versterker informatie op.
Ik heb zelf nog 2 Amroh versterkers staan. Zijn wel (naar mijn smaak) aangepast.

Dat wist ik niet. Ik wist wel dat je daar schema's kan opvragen maar niet dat alle RB's daar ook zijn te vinden. Goed om te weten.
Prachtige versterker heb je daar! Is dat een HV216 of een HV230? Ik heb zelf nog twee P200 voedingstrafo's waar ik nog eens iets mee ga doen. Op jouw versterker staan er ook twee. Totaal heb je er dus vier.
Uit de Amroh 200 serie:

Rovano

[Rovano]

Nou, nou, je bent nogal in je nopjes
Ja, er werd behoorlijk teruggekoppeld, inderdaad. Ach, kwijtgeraakt? Is dat niet een kwestie van mode?
Als het werkt, komt het vanzelf weer terug.

Klopt. John v.d. Sluis (R.I.P) van het blad A&T uit de jaren '90 was een fel bestrijder van tegenkoppeling. Op het religieuze af soms. Mahjah, hij moest natuurlijk zijn eigen mosfet versterkers zonder tegenkopeling aan de man zien te brengen. Dat het een kwestie van mode is is niet helemaal waar. Iedereen die er mee geëxperimenteerd heeft met buizenversterkers heeft moeten constateren dat een weinig tegenkoppeling de versterker "dicht doet slaan": Hij gaat plat en muf klinken. Teveel tegenkoppeling en je krijgt hem niet meer stabiel.

Dat het terugkomt? Het is nooit weg geweest! Waarom heeft een triode zo'n mooie lage anode impedantie? Juist ja, door de anode - rooster terugwerking.

Wacht even. Begrijp ik het goed dat bij te weinig tegenkoppeling de boel dicht slaat?

[Pjotr]

I.i.g. bij weinig. Zeg een factor 3 (een 10 dB) Hangt ook een beetje van de gehele schakeling af. Bij een factor 8 - 10 en meer gaat het dan wel weer goed maar dan loop je tegen de grenzen van stabiliteit aan en gaat het steeds neutraler klinken.

[Rovano]

Aha, dat wist ik niet. Je kunt dus maar beter helemaal niet tegen koppelen dan heel weinig. Als je het zo beschouwt deden die jongens in de vijftiger jaren het technisch gesproken beter dan nu. Of is dat iets te stellig?

[Rovano]

Bedankt voor de scans ! Ik heb zelf de nodige RB en Blan ontwerpen, maar verspreid
over allerlei bronnen. Handig om ze bij elkaar te hebben

Geen dank. Er komt nog wat meer.....

[Rovano]

Bij het lezen van deze post moest ik even denken aan de etalage van radio Soepboer in Leeuwarden.
De onderdelen stonden daar als ware kunstwerkjes uitgestald. We konden daar als jongens alleen maar verlekkerd naar kijken.
Als ik destijds een versterker bouwde was het toch meestal met materiaal uit gesloopte radio's.

Zo had je in Rotterdam op/rond het oude Noordplein en het Zwaanhals een stuk of 4 echte rommelwinkeltjes met radiospullen. Op het Noordplein zaten 2 winkeltjes waarbij de etalage letterlijk vol gestort was met buizen uit oude sloopradio's. Vanaf begin jaren '30 aan toe. In een van die winkels scoorde ik van mijn zakgeld voor een gulden mijn eerste triode, een ronde bol met 4 pennen er aan. In het aangrenzende Zwaanshals zaten nog 2 van zulk soort winkels met voornamelijk dump en surplus rommel. Eind jaren '70 is dat allemaal weggesaneerd en gerenoveerd. En in een zijstraatje van het Zwaanshals zat de firma van Dam waar J.v.d.S begonnen is. Vlakbij zaten ook nog meer winkels met radio onderdelen zoals van der Embden en Elra, die verkochten zowel surplus als nieuw. Dat alles op 10 minuten loopafstand van elkaar.

Dit heet nou nostalgie. Goeie ouwe tijd?

[Pjotr]

Aha, dat wist ik niet. Je kunt dus maar beter helemaal niet tegen koppelen dan heel weinig. Als je het zo beschouwt deden die jongens in de vijftiger jaren het technisch gesproken beter dan nu. Of is dat iets te stellig?

Ja klopt. Ze hadden het i.g.g. toen al goed door wat wel en niet goed werkt.

Die anti-tegenkoppeling lobby is een beetje in de jaren '80 - '90 ontstaan in Engeland. Maar dat betrof toen uitsluitend transistor versterkers. Als je oude WirelessWorlds uit die jaren opslaat dan kun je hele polemieken daarover vinden. Compleet met uitgebreide wiskundige analyses. Daarin wordt dan gesteld en aangetoond dat tegenkoppeling nieuwe vervormingsproducten genereert die er eerst niet waren. En derhalve slecht! Er wordt dan voor het gemak maar aan voorbij gegaan dat als je de tegenkoppeling maar groot genoeg maakt, dat dan die nieuwe bijproducten ook weer verdwijnen naar onhoorbaar niveau.

Dit heet nou nostalgie. Goeie ouwe tijd?

Nostalgie, zeker En denk er met veel plezier aan terug. Maar goeie ouwe tijd? Mwah, toch ook wel ouwe tijd Zou toch beslist er niet naar terug willen. Wat technische ontwikkelingen aangaat nog niet eens 10 jaar terug. Zowel in componenten als software tools.

[Rovano]

Ja klopt. Ze hadden het i.g.g. toen al goed door wat wel en niet goed werkt.

Die anti-tegenkoppeling lobby is een beetje in de jaren '80 - '90 ontstaan in Engeland. Maar dat betrof toen uitsluitend transistor versterkers. Als je oude WirelessWorlds uit die jaren opslaat dan kun je hele polemieken daarover vinden. Compleet met uitgebreide wiskundige analyses. Daarin wordt dan gesteld en aangetoond dat tegenkoppeling nieuwe vervormingsproducten genereert die er eerst niet waren. En derhalve slecht! Er wordt dan voor het gemak maar aan voorbij gegaan dat als je de tegenkoppeling maar groot genoeg maakt, dat dan die nieuwe bijproducten ook weer verdwijnen naar onhoorbaar niveau.

De waarheid ligt dus ergens in het midden, zoals altijd. Niet elke verandering is een verbetering. Het is dus zaak om de 'gulden snede' te vinden.

Nostalgie, zeker En denk er met veel plezier aan terug. Maar goeie ouwe tijd? Mwah, toch ook wel ouwe tijd Zou toch beslist er niet naar terug willen. Wat technische ontwikkelingen aangaat nog niet eens 10 jaar terug. Zowel in componenten als software tools.

Ach nee, men kan wel terugkijken op het verleden, maar nog eens overdoen? Laat maar, inderdaad......

[pvanlingen]

Zo had je in Rotterdam op/rond het oude Noordplein en het Zwaanhals een stuk of 4 echte rommelwinkeltjes met radiospullen. Op het Noordplein zaten 2 winkeltjes waarbij de etalage letterlijk vol gestort was met buizen uit oude sloopradio's. Vanaf begin jaren '30 aan toe. In een van die winkels scoorde ik van mijn zakgeld voor een gulden mijn eerste triode, een ronde bol met 4 pennen er aan. In het aangrenzende Zwaanshals zaten nog 2 van zulk soort winkels met voornamelijk dump en surplus rommel. Eind jaren '70 is dat allemaal weggesaneerd en gerenoveerd. En in een zijstraatje van het Zwaanshals zat de firma van Dam waar J.v.d.S begonnen is. Vlakbij zaten ook nog meer winkels met radio onderdelen zoals van der Embden en Elra, die verkochten zowel surplus als nieuw. Dat alles op 10 minuten loopafstand van elkaar.

Peter, ik haalde m'n buisjes e.d. vaak bij Radio Radar (Kool) in de Doelenstraat in Delft.
Jij bent wat jonger maar misschien ben je er ook nog geweest.

http://nvhrbiblio.nl/biblio/tijdschrift ... 04-OCR.pdf
even door scrollen leuk.

Paul.

[Pjotr]

Nee die ken ik niet. Ik fietste toen nog uitsluitend in Rotterdam rond. En soms helemaal naar Quakkelstein in Vlaardingen op de fiets. En een heel enkele keer de trein naar de Haag naar Radio Twente op het Groenewegje en Radio Ster. Beide midden tussen de rode lampjes

Leuk die Radio Elektronica. Ben ik ook nog jaren op geabonneerd geweest Van Robot heb ik nog een voedingstrafo gehad. Zie daar een advertentie in staan van Radio Lenssen in Amsterdam. Kwam ik in Amsterdam ook nog wel eens in de jaren '80, aan de Bilderdijkstraat toen. Ook zo'n winkeltje tot de nok vol gestouwd met surplus troep en in het midden een piepklein toonbankje. Je kon beter niet met hem in discussie gaan over wat dan ook want dan kreeg je me toch een lawine van ulta rechtse gal over je heen, van zowel hem als zijn vrouw. Het leven moet die man ooit hard geraakt hebben. De oude baas van Radio Ster in den Haag had dat ook (was ook een echtpaar op leeftijd midden tussen een berg ouwe troep). Volgens mij waren de dampen van dat oude spul niet gezond om de hele dag tussen te zitten Maar je kon toen wel hele leuke speaker units bij hem vandaan halen voor een habbekrats.

[PA4URK]

Je hebt wat los gehaald Rovano En leuk die SE ontwerpjes. Misschien iets als volgend project

[douwebakker]

Ik vind ook die explosie tekeningen erg mooi en overzichtelijk. Kom daar vandaag de dag nog maar om.