6n16 Buizenbuffer/voorversterker/hoofdtelefoonversterker

[Walt]

Ik ben wel benieuwd welke componenten Jeroen wil laten inspelen, vast niet de condensatoren?

(niet flauw bedoelt hoor, maar Jeroen vind inspelen doorgaans onzin dacht ik, dus ik ben wel benieuwd waar hij hier op doelt, ik vermoed de buisjes...)

Groetjes Walter

[AatV]

Ik ben wel benieuwd welke componenten Jeroen wil laten inspelen, vast niet de condensatoren?
Groetjes Walter

Overigens heeft Douglas Self juist v.w.b. het inspeeleffect een testje gedaan (zie linear audio deel 1) om te bepalen of condensatoren minder vervormen in de loop van de tijd. Hij gebruikte hiervoor een polyster condensator en een weerstand in serie. Bij deze condensator was vervorming aan het begin van de test 0,002% (-94 dB) en een dagje later was de vervorming gezakt naar 0,0003% (-110 db)

Een paar opmerkingen verder nog :
- de hoogste vervorming werd gemeten rond het kantelpunt van de RC schakeling. In een behoorlijk ontwerp blijf je over het algemeen ver van je kantelpunt vandaan.
- een polypropyleen heeft hier geen "last" van.
- ik hoor geen verschil tussen dergelijke percentages

groet,
Aat

[jeroen_d]

Ik ben wel benieuwd welke componenten Jeroen wil laten inspelen, vast niet de condensatoren?

(niet flauw bedoelt hoor, maar Jeroen vind inspelen doorgaans onzin dacht ik, dus ik ben wel benieuwd waar hij hier op doelt, ik vermoed de buisjes...)

Groetjes Walter

Ik hecht er niet al te veel waarde aan, maar de buisjes zijn gevoelig voor temperatuur dus er zit mogelijk een inspeeleffect in.

Ik moet me wel bedwingen trouwens om niet meteen te gaan ingrijpen want met klassiek bevalt het tot nu toe niet. Het middengebied klinkt galmend en loopt dicht bij complexe passages. Weg is de definitie en verfijning die ik van mijn set gewend ben. Maar ik heb mezelf beloofd om rustig af te wachten, ik zal vanavond eens luisteren in optimale condities met dempingspanelen tegen de wand.

[koifarm]

Beste jeroen,

ik heb de beste resultaten met een uitgangsimpedantie van 47k tot 100k en verzwak dan het signaal liever aan de ingang als aan de uitgang.
En ik merk weinig van het inspelen.

Buizenbuffers inzetten met een versterking van 1x doe ik nooit wordt het signaal alleen maar slechter van.

Dit type buffer werkt goed als uitgangstrap voor een DAC ic met stroomuitgang achter de I/V weerstand of als linedriver voor aktieve luidsprekers die 8Vrms op de ingang kunnen verwerken.

Ronny

[jeroen_d]

Dank voor het advies, ik dacht dat jij ook aan de uitgang had verzwakt (5x) bij de buffer voor je zoon. Dan zal ik de verzwakkers weglaten, zodat de buffer rechtstreeks op het actieve filter van MOB3W wordt aangesloten (ingangsimpedantie 100k).

[jeroen_d]

Update: het simpelweg opendraaien van de instelpotentiometers zorgde voor een flinke klankverbetering. Echter, de brom die in de buizenvoorversterker aanwezig is wordt hoorbaar. Ik moet nog uitvinden waar die vandaan komt.

Ik heb voorlopig maar de hele buizenvoorversterker weer uit de keten gehaald en het systeem klinkt weer als vanouds.
Eerst maar eens die brom oplossen en vervormingsmetingen gaan doen.

[jeroen_d]

Hij meet erg mooi nu ik hem hoogohmig heb belast, alleen 2de harmonische vervorming. Wel teveel brom. Eens kijken waar dat vandaan komt. Ook nog eens meten terwijl er 10k als belasting overheen zit.

[jeroen_d]

Hier zijn de vervormingsmetingen. Eerst de metingen met STEPS, hier zie je de 2de en 3de harmonische vervorming voor alle frequenties 20-20kHz. De geluidskaart is op 3dB na volledig uitgestuurd.

Belasting aan de uitgang 83.2kohm

Belasting aan de uitgang 8.9kohm

Wat opvalt is dat als je een lagere impedantie aan de uitgang zet, dat de 2de harmonische lager wordt en de 3de harmonische hoger. Dat is niet gunstig voor de klank, zo heb ik ervaren.

[jeroen_d]

Ik heb ook nog een aantal spectrale metingen gedaan met een sinus van 1kHz. Eerst zie een referentiemeting, de geluidskaart back-to-back en zodanig uitgestuurd dat er -6dB op de ingang staat. Dan is de vervorming van de geluidskaart onmeetbaar.

Dan achtereenvolgens de metingen met de buizenversterker met -6dB en -16dB op de ingang van de geluidskaart. De brom waar ik last van heb, nog niet onderzocht verder, is ook goed in de meting te zien.

Wat belangrijk is, is dat de vervorming volledig verdwijnt, behalve de 2de harmonische, als je maar niet teveel ingangssignaal op de buizenversterker zet. Het advies van koifarm om geen verzwakker aan de uitgang te zetten is dus terecht, want als je dat wel zou doen veroorzaak je dat je meer stuursignaal op de ingang nodig hebt.

[jeroen_d]

Hierbij nog eens de situatie als de uitgang van de buizenvoorversterker is belast met 8.9kohm. Niet wenselijk, want zelfs bij een laag ingangsniveau blijft de 3de harmonische meespelen. Bij het hoge ingangsniveau zie je dat de even harmonischen wat lager zijn en de oneven harmonischen wat hoger, in vergelijking met de vorige situatie met de 83.2kohm op de uitgang.

Het is duidelijk dat door spelen met de belasting aan de uitgang het vervormingspectrum kan worden beïnvloed. Daarom is de impedantiematch met de eindversterker zo belangrijk bij buizenvoorversterkers. Ze kunnen zomaar anders gaan klinken met een andere belasting.

[democles]

MMMMmmmmmmmmm

[democles]

Het is duidelijk dat door spelen met de belasting aan de uitgang het vervormingspectrum kan worden beïnvloed. Daarom is de impedantiematch met de eindversterker zo belangrijk bij buizenvoorversterkers. Ze kunnen zomaar anders gaan klinken met een andere belasting.

Leuke metingen

Enkele vragen...............

Maar wat[in Jip en Janneke taal.......... ] betekend dit voor mijn KT88 eindbakken?

Vandaar die 100k naar massa, aan de ingang,of zie ik dat verkeerd.

Die brom,is dat het piekje op 50Hz en 100 Hz ?

[Kappa7]

De brom zou wel eens van de gloeidraad kunnen komen.
Gebruik je AC of DC voor de gloeispanning?

Groetjes George

[AatV]

De uitkomst van de metingen bij een belastingsimpedantie van 8,9 kOhm (RL) is eigenlijk niet wat ik zou verwachten. De uitgangsimpedantie van de kathodevolger van het buffertrapje is - als ik het netjes bereken - ongeveer 200 Ohm en daarmee zo'n 44 keer lager dan RL. Had niet verwacht dat deze belasting zo'n grote invloed zou hebben. Goed om dit hier te constateren!

groet,
Aat

[democles]

Ja ,en hoe zetten we dit alles om naar een praktische oplossing?

Als ik het goed begrijp ,eerst de ingang maar eens verzwakken met een serie/paralel weerstand.

Ik gebruik een potmeter van 100K, dus dat worden twee weerstanden van ............ http://www.goldpt.com/mods.html

[jeroen_d]

De uitkomst van de metingen bij een belastingsimpedantie van 8,9 kOhm (RL) is eigenlijk niet wat ik zou verwachten. De uitgangsimpedantie van de kathodevolger van het buffertrapje is - als ik het netjes bereken - ongeveer 200 Ohm en daarmee zo'n 44 keer lager dan RL. Had niet verwacht dat deze belasting zo'n grote invloed zou hebben. Goed om dit hier te constateren!

groet,
Aat

Ik vermoed dat het allemaal feilloos werkt als de buizenbuffer vrijwel zuiver als spanningsversterker mag werken. Zodra er maar enigszins stroom geleverd moet gaan worden, dalen de even harmonischen iets en stijgen de oneven harmonischen flink. Ik weet niet of de ervaren buizenfanaten hier meer over kunnen vertellen.

@democles: ja, deze buizenvoorversterker moet je aansluiten op een hoogohmige eindtrap. Als jouw KT88 100k ingangsimpedantie heeft gaat dat perfect.
De ingang verzwakken van de buizenvoorversterker is niet moeilijk en vraagt geen bijzondere maatregelen. Dat kun je gerust met een 10k potmeter doen. Dan heb je een mooie voorversterker met volumeregeling. De meeste bronnen hebben hier geen probleem mee, maar mocht ook hier wat fout kunnen gaan dan is jouw oplossing met een 100k pot natuurlijk prima.

[democles]

Bedankt,Jeroen

[koifarm]

Jeroen van mij ook bedankt voor de metingen. Deze bevestigen mij wat ik hoor. Dus ik kan gerust op mijn gehoor af gaan. Dit doe ik toch altijd al want ik moet het zelf mooi vinden en mij hoeft niet verteld te worden wat ik mooi moet vinden.

Terug koment op de schakeling, zij ik al eens eerder dat hij het beste werkt met een ingangssignaal van 100 a 150 mV zoals bij een DAC achter de I/V weerstand. Ik gebruik deze al jaren in mijn shanling cd t100 se speler en vindt dit in deze toepassing het mooiste dat ik tot nu toe heb gehoord. De ingangsweerstand van de trappen na de cd speler zijn meestal wel 47 of 100k.

Mijn gehoor zal die extra 2de en 3de harmonische vervorming wel omzetten in meer ruimte/ diepte. Want zonder buizen mis ik dat. Ik vindt het jammer dat sommige mensen dit niet horen/ beleven maar je hoort het of niet.

[hannesie]

[jeroen_d]

Nou, de brom lijkt onder controle. Wat was er nu aan de hand? Gewoon sukkelig een stuk van de massa van de gloeidraadstroom laten overlappen met de massa van de versterker, terwijl die uitsluitend op een enkel punt gekoppeld mag zijn.

Maar goed, nog even wat 'schone' metingen gedaan.

Eerst het spectrum met 1kHz toon.

Voor de gein, ook nog even de intermodulatie met een tweetoon op 10 en 11kHz. Niet geheel onverwacht zie je een 1kHz toon onstaan die overeenkomt met het niveau van de 2de harmonische vervormingscomponent en twee tonen op 9 en 12kHz die overeenkomen met het niveau van de 3de harmonische vervorming.

En dan hieronder nog de tweede en derde harmonischen over het hele spectrum. Deze versterker is zeer constant, bij alle frequenties exact dezelfde vervorming. Precies zoals Bruno Putzeys het wil.

De 3de harmonische is zo laag, zelfs bij volle uitsturing niet hoorbaar zolang de belasting maar hoogohmig is. En de 2de harmonische vervorming zorgt voor dat beetje extra waardoor het natuurlijker klinkt, ook al luister je naar vervorming.

Nu is het klaar om opnieuw in mijn set opgenomen te worden, ik ben benieuwd!

[Kappa7]

ik ben benieuwd!

Ik ook.
Mij benieuwen hoe het je bevalt.

[jeroen_d]

Omdat mijn volumeregelaar/voorversterker teveel ruis afgeeft, heb ik toch de buizenversterker aan de uitgang moeten verzwakken. Ditmaal heb ik het hoogohmig gedaan, zodat er ruim 80k aan de uitgang van de buizenvoorversterker staat. Gezien de zeer lage vervorming ook bij hoge uitsturing verwachtte ik geen problemen.

Eerst luisterindruk is goed! Als ik in alle rust een aantal muziekstukken heb beluisterd zal ik weer posten.

[Kappa7]

Hoi Jeroen,

Je gebruikt hem nu puur als buffer.
Kan je hem niet als voorversterker in zetten?
Gewoon een volume regelaar er voor en je eigen voorversterker er tussen uit halen?

Lijkt mij nu een beetje dubbel op en daarbij hoef je dan ook de versterking niet zo veel terug te nemen.

Groetjes George

[jeroen_d]

Ik kan hem niet zomaar als voorversterker inzetten omdat ik dan ook mijn hele bronselectie mis. Dat gaat de rest van het gezin niet trekken, als we bv alleen naar de CD-speler kunnen luisteren...

Maar het gaat goed zo. Ik wil natuurlijk wel verschil horen, als de vervorming te laag is hoor je daar toch niks van.

[jeroen_d]

Ik vond er toch teveel onrust in zitten, in het geluid, vanwege de setup. Ook heb je nu een sterk varierend signaal op de ingang van de buizenversterker, afhankelijk van hoe hard je luistert (omdat de input bepaald wordt door de volumeregeling van je voorversterker).

Ik ben dus afgestapt van het idee om de buizenvoorversterker op alle bronnen toe te passen, nee, in plaats daarvan alleen achter de CD-speler. Dus, twee 10k instelpotentiometers erin, maar dit keer aan de ingang. Zodanig ingesteld dat de versterking van linker- en rechterkanaal precies gelijk aan elkaar en 1x is. De ingangsimpedantie van mijn voorversterker is 47k, dus dat gaat ook prima als belasting voor de 6n16.

Even heel kort geluisterd, WOW! Zeer schoon geluid. Ik zit nu feitelijk op de setup zoals koifarm voorstelde, behalve dan dat ik een volwaardige I/V versterker heb ontwikkeld voor mijn CD-speler (alweer enkele jaren geleden), omdat een simpele 1k weerstand niet voldoet voor mijn DAC-chip.

Vraag van Marieke: ok, ik begrijp dat het met de huidige voorversterker niet anders kan, kun je niet voor elke bron dan zo'n buizenversterker maken?

Later op de avond zal ik het in alle rust eens verder gaan luisteren, nu is het gezin weer aan het televisiegebeuren helaas...