Ruisarme MD voorversterker

[Tailgunner]

In het juli/augustus nummer 1982 van Elektuur staat schema van een ruisarme MD versterker met de BC550 en BC560.
Ik meen gelezen te hebben dat de ZTX851 en ZTX951 het beter doen wat ruis betreft. Mijn vraag is of de BC550 en 560 in het schema gewoon kunnen vervangen worden door de ZTX transistoren of moeten er meer componenten gewijzigd worden?

[ray5150]

Welke jaargang mag dat dan zijn ?

[Tailgunner]

1982

[ray5150]

Het schema :

En het artikel :

Ruisarme MD Voorversterker.pdf

(1.1 MiB) 39 keer gedownload

[MarcelvdG]

In het juli/augustus nummer 1982 van Elektuur staat schema van een ruisarme MD versterker met de BC550 en BC560.
Ik meen gelezen te hebben dat de ZTX851 en ZTX951 het beter doen wat ruis betreft. Mijn vraag is of de BC550 en 560 in het schema gewoon kunnen vervangen worden door de ZTX transistoren of moeten er meer componenten gewijzigd worden?

Het ligt wat genuanceerder: de basisbulkweerstand is uitzonderlijk laag bij de ZTX851 en ZTX951, daardoor kun je er heel lage equivalente ingangsruisspanningen mee halen. Dat is van belang als je een ruisarme versterker voor heel lage bronimpedanties wil maken, zoals bij een versterker voor elektrodynamische (moving coil, MC-) elementen.

De hFE is echter lager dan bij de BC550C en BC560C. Daardoor krijg je bij een gegeven collectorstroom juist meer hagelruis van de basisstroom, en bij het ontwerp van Elektuur is die basishagelruis juist dominant als je er een doorsnee magnetodynamisch element met een flinke zelfinductie (500 mH ofzo) aan hangt.

Kortom, als het al werkt, gaat het niet minder ruisen met die ZTX'en.

[ds23man]

Ik snap niet waarom dit soort jaar kruk ontwerpen van Elektuur weer boven komen drijven en zeker die in de zomerspecial stonden. Die werden vaak ingestuurd door lezers. Als je het in Spice gooit zal je zien dat er heel wat problemen zijn.

[Pjotr]

Klopt, in de zomerspecial stond doorgaans 90% troep. Elektronica soft porn pu sang. De befaamde "Zekeringentester" (eigenlijk stoppentester) is daarentegen wel een klassieker geworden. Kon niet missen

[MarcelvdG]

Och, deze is in ieder geval een stuk beter dan de Elektuur Supra 2.0 uit 2015. Die heeft vier LT1028's parallel in de ingangstrap van een MD-versterker. Een enkele LT1028 produceert zo'n 3,4 pA/√Hz aan ruisstroom, veel te veel voor MD-elementen, en met vier parallel wordt dat zelfs 6,8 pA/√Hz.

[Pjotr]

Zoveel BJT torren parallel zetten voor een MD? Hoe dan ook, dan heb je er ook niks van begrepen. Hooguit ergens een klok horen luiden.

[Tailgunner]

Mijn excuses voor mijn dwaling, ben niet zo goed thuis in deze materie als andere forumleden.
Kan er mij dan iemand een ontwerp aan de hand doen die wel goed in elkaar steekt voor MD elementen.
Zelf heb ik the Preamp van Elektuur op de werkbank liggen om in elkaar te zetten maar blijkbaar is het ontwerp voor MD niet zo goed. Zelf weet ik het niet....

[Pjotr]

https://sound-au.com/project06.htm

Maar eigenlijk is voor MD ieder standaard 2-transistor ontwerpje waar het internet vol mee staat, goed genoeg. In veel HighEnd spullen zit niet veel anders.

[Tailgunner]

Oke bedankt voor de link. Zal kijken of ik aan een PCB layout geraak voor deze schakeling.

[John P]

alhier te koop: https://sound-au.com/pcb/pp06.htm

[ray5150]

En ook een printje voor de voeding niet vergeten.

[ray5150]

Mijn excuses voor mijn dwaling, ben niet zo goed thuis in deze materie als andere forumleden.
Kan er mij dan iemand een ontwerp aan de hand doen die wel goed in elkaar steekt voor MD elementen.
Zelf heb ik the Preamp van Elektuur op de werkbank liggen om in elkaar te zetten maar blijkbaar is het ontwerp voor MD niet zo goed. Zelf weet ik het niet....

Heb je er een die al opgebouwd is of alleen kale pc's? Er gaat voor een vermogen aan opamps en transistoren op zitten.

[jvenema]

Het gaat in schema om een dual opamp dus ik denk dat die links rechts gedeeld wordt anders klopt nummering niet in het schema.

[MarcelvdG]

Mijn excuses voor mijn dwaling, ben niet zo goed thuis in deze materie als andere forumleden.
Kan er mij dan iemand een ontwerp aan de hand doen die wel goed in elkaar steekt voor MD elementen.
Zelf heb ik the Preamp van Elektuur op de werkbank liggen om in elkaar te zetten maar blijkbaar is het ontwerp voor MD niet zo goed. Zelf weet ik het niet....

Als het je vooral om heel lage ruis te doen is:

"Noise and moving-magnet cartridges", Electronics World October 2003, blz. 38...43, https://worldradiohistory.com/UK/Wirele ... -S-OCR.pdf

In figuur 5 is een van de secties van de schakelaar in de verkeerde stand getekend (fout van Electronics World) en de term spectral density is verward met power spectral density (fout van mij).

Overigens is de RIAA- en A-gewogen ruis van een (al dan niet spiksplinternieuwe) plaat gewoonlijk harder dan die van om het even welke redelijke RIAA-versterker voor MD-elementen. Er zijn mensen die beweren dat dat niet alles zegt, omdat de plaatruis vooral bij lage frequenties zou liggen (dof klinkende ruis) en de stroomruis van de versterker scherper en daardoor onaangenamer zou klinken.

[Pjotr]

Dat laatste klopt wel voor het vinyl zelf maar hangt ook af van de productie. Die is meestal vanaf analoge tape en daarvan is de SNR op zijn best 70dB (zonder Dolby-A) en is vrij breedbandig. Die is wel degelijk hoorbaar als "Hiss" in hele stille passages. Daarnaast heb je bij MD een vrij hoge spoelweerstand tot wel een paar Kohm die ruist en een vrij hoge zelfinductie die de 47K ingangsweerstand van de pre amp hogerop vrijwel niet meer kortsluit. Heb de ruis van het werkelijke circuit incl. element en RIAA correctie destijds bekeken in Spice voor een aantal low noise op-amps: viewtopic.php?p=1538075#p1538075 De ene op-amp is hier duidelijk niet de andere! (Zie ook de grafiekjes op pag.2 aldaar.)

[Tailgunner]

Mijn excuses voor mijn dwaling, ben niet zo goed thuis in deze materie als andere forumleden.
Kan er mij dan iemand een ontwerp aan de hand doen die wel goed in elkaar steekt voor MD elementen.
Zelf heb ik the Preamp van Elektuur op de werkbank liggen om in elkaar te zetten maar blijkbaar is het ontwerp voor MD niet zo goed. Zelf weet ik het niet....

Heb je er een die al opgebouwd is of alleen kale pc's? Er gaat voor een vermogen aan opamps en transistoren op zitten.

Ik heb de pcb en de meeste componenten over een periode verzameld. Dus het zou sneu zijn om hem niet op te bouwen.

[MarcelvdG]

Dat laatste klopt wel voor het vinyl zelf maar hangt ook af van de productie. Die is meestal vanaf analoge tape en daarvan is de SNR op zijn best 70dB (zonder Dolby-A) en is vrij breedbandig. Die is wel degelijk hoorbaar als "Hiss" in hele stille passages. Daarnaast heb je bij MD een vrij hoge spoelweerstand tot wel een paar Kohm die ruist en een vrij hoge zelfinductie die de 47K ingangsweerstand van de pre amp hogerop vrijwel niet meer kortsluit. Heb de ruis van het werkelijke circuit incl. element en RIAA correctie destijds bekeken in Spice voor een aantal low noise op-amps: viewtopic.php?p=1538075#p1538075 De ene op-amp is hier duidelijk niet de andere! (Zie ook de grafiekjes op pag.2 aldaar.)

Ik heb inderdaad wel oude platen die tussen de nummers in stiller zijn dan aan het begin of het eind van een nummer. Je hoort de bandruis aan en uit gaan.

Wat het element betreft: vergeet de ijzerverliezen niet.

De twee versterkers in "Noise and moving-magnet cartridges" realiseren de ingangsweerstand op een ruisarmere manier dan door stomweg een weerstand van 47 kohm over de ingang te zetten. Dat scheelt zo'n 3 dB als er geen plaat draait en er op de koper- en ijzerverliezen van het element na geen andere ruisbronnen zijn.

[Pjotr]

Mwah, valt allemaal wel mee in de praktijk eigenlijk. Vergeet ook niet dat het momentane dynamische bereik van een goed gehoor ook niet meer dan een 70 dB is. Boven een gemiddelde SPL van ca. 70dB gaat de langzame AVR van je gehoor zijn werk doen ter bescherming en schuift dat venster gewoon op.

Overigens heeft een dergelijk trucje al eens in de jaren '60 meen ik, in het toenmalig tijdschrift "Elektronica" gestaan. Dat ging toen uit van stroomsturing van het element in een lage ingangsimpedantie. Dat dempte tevens de hogere element resonantie, karakteristiek voor MM/MD elementen.

[MarcelvdG]

Ik gebruik een combinatie van serie- en paralleltegenkoppeling. Het is (voor zover ik weet) oorspronkelijk een techniek uit 1939, maar dat wist ik nog niet toen ik dat Electronics World-artikel schreef. Ik wist wel dat het in 1978 gebruikt was.

W. S. Percival, "An electrically "cold" resistance", The wireless engineer, vol. 16, May 1939, blz. 237...240