Weerstanden. Maakt het nog wat uit?

[DonSan]

Maakt het nog wat uit welke weerstanden je gebruikt in het versterkercircuit van zowel buizen of transistorversterkers? Ik kan me voorstellen dat het een kwestie van smaak is. Maar er zal toch wel wat over te zeggen kunnen zijn

- Kiwame, Beyslag, Vishay, Riken, Takman of Holco om er maar eens een paar te noemen.
- Metaal of carbon.
- En kan het kwaad wanneer een weerstand overgedimensioneerd is. Bijvoorbeeld wanneer je een watt gebruikt waar een half of een kwart zou volstaan. Is dan alle goede winst van een weerstand verdwenen? Heeft een weerstand met een groter vermogen per definitie meer inductie bijvoorbeeld?

[dre]

goede vraag!

[ray5150]

Inderdaad, goede vragen.

Het enige wat ik er vooralsnog over kan zeggen is dat het verstandiger is om in buizenversterkers (met name eindtrappen) verstandig is om weerstanden van minimaal 1 Watt te gebruiken.
Dit komt door de daar gebruikte hogere spanningen van enkele honderden Volts.
0.5 Watters kunnen daar niet goed tegen. 1, 2, en 3 watters wel. oftewel, zij hebben een hogere Vmax.

Wat wel zo is is dat weerstanden van "de bekende merken" zeg maar vergezeld gaan van een datasheet en dat die vaak wat meer stabieler zijn met betrekking tot temperatuur.

Bij een merkloze weerstand van de e-boer om de hoek is het maar net de vraag wat je krijgt.

Beyslag Weerstanden.pdf

(137.86 KiB) 414 keer gedownload

takman-resistors.pdf

(392 KiB) 110 keer gedownload

[Pjotr]

Er is wel iets van te zeggen hoor. Verschillende materialen hebben ook technisch verschillende eigenschappen. Een voorzetje:

Een weerstand heeft globaal de volgende kenmerken die kunnen varieren:

1/ de waarde in ohms
2/ temperatuur coëfficiënten meestal in ppm/gr.C
3/ ruis tgv de temperatuur
4/ ruis tgv de stroom die er door loopt
5/ spanning coëfficiënt (de verandering van weerstand tgv de aangelegde spanning)
6/ atmosferische invloed (oxidatie/vochtigheid)

Hoe het veroorzaakt wordt doet er even niet toe wel het effect er van en dan zie je globaal 2 effecten: verandering van weerstand en ruis.

Koolcomposiet weerstanden, dus die beroemde AB's , variëren het meest op (of hebben het meeste last van) punten 2/, 4/, 5/ en 6/.

Punt 3/ is voor alle weerstanden hetzelfde mits van dezelfde waarde.

Pure meatalweerstanden, metal foil (dat is niet hetzelfde als metal film) en draadgewonden scoren op alle overige punten het beste maar kunnen veranderen op lange termijn door oxidatie als ze niet goed zijn afgesloten.

Met name de stroomruis kan merkbaar zijn als de spanning over de weerstand groot is en als die sterk varieert krijg je ruismodulatie. Vanuit dat oogpunt zijn koolcomposiet dus de slechts denkbare in buizenversterkers. Misschien uit audiofiel oogpunt juist weer de best merkbare smaakmakers.

Koolcomposiet heeft ook de grootste spanningsafhankelijkheid: Ook daar prima smaakmaker in buizenversterkers omdat bij die hoge spanningsvariaties het tot 2e orde vervorming leidt, zei het heel weinig.

Dat is overigens alleen merkbaar bij de hoge spanningen van buizen. Bij de lage spanningen in b.v. scheidingsfilters zijn die spanningseffecten erg klein en naar mijn idee niet echt waarneembaar, laat staan in transistor VV.

Alleen in een MC pre-amp wil je de minst ruisende weerstanden in de voortrap en komt strikt genomen alleen metal foil in aanmerking. Maar die zijn wel peperduur, al gauw 10 - 20 euries/stuk. Goede metal film is in de praktijk daar even goed en stukken goedkoper.

[jeroen_d]

Mooie post Peter!

[dre]

had je dat niet eerfder kunnen vertellen?

[EppeRRR]

Is een mooi stukje voor in de Bibliotheek van ZBA?

[Kappa7]

- En kan het kwaad wanneer een weerstand overgedimensioneerd is. Bijvoorbeeld wanneer je een watt gebruikt waar een half of een kwart zou volstaan. Is dan alle goede winst van een weerstand verdwenen? Heeft een weerstand met een groter vermogen per definitie meer inductie bijvoorbeeld?

Nee over dimensioneren kan zelfs wenselijk zijn.
Zo als peter al aangeeft is de ruis afhankelijk van de temperatuur.
Gebruik je nu krap gedimensioneerde weerstanden dan zal deze warmer worden dan een groter gedimensioneerde uitvoering.
Gevolg is dus dat de ruis ook toe zal nemen.

[DonSan]

Kijk. Zijn we in een dagje toch weer een hoop wijzer geworden. Kan iemand mij vertellen waarom koolstofweerstanden in sommige kringen zo populair zijn? Technisch gezien lijken mij daar weinig argumenten voor te zijn. Houden de buizenjongens van vervorming of is er ondanks alles iets dat koolstofweerstanden goed doen. Fasegedrag bijvoorbeeld.

[jeroen_d]

Buizenjongens houden van vervorming.

Trouwens, dat doet vrijwel iedereen. Als je in blinde luistertesten mensen laat beoordelen wat ze het meest natuurlijk vinden klinken, dan komt geluid met tweede harmonische vervorming (en eventueel ook nog wat 3de en 5de harmonische voor 'peper en zout') er beter uit dan geluid zonder vervorming.

Ik heb thuis een boek liggen van Bob Katz, gekregen van Marius, waarin hij beschrijft hoe er zelfs een vervormingsmix aan muziek wordt toegevoegd door sommige producenten, ook klassieke! Klinkt lekker. Krijg je ook met de ouderwetse analoge studio apparatuur die nog volledig op buizen was gebaseerd. Dat zijn dan toch vaak de mooiste opnames, ook vanwege de zorg natuurlijk die eraan werd besteed.

[Marp]

Mooi om het door Jeroen genoemde ook mee te nemen in een artikel. Wordt er wat voor gevoeld om e.e.a. in een kort, verhelderend artikeltje te gieten?

[johnrtd2]

Een "geperste" koolweerstand is opgebouwd uit een staafje kool. Daarmee heb je dan een extreem lage inductie. In de jaren '60 en '70 werden de "gewikkelde" koolweerstanden populair. Die zijn met grotere precisie te maken (afwijking 10 of 5%) en door de konstruktie op lange termijn betrouwbaarder dan geperste koolweerstanden. Maar die gewikkelde weerstanden, waarbij de weerstand als een spoel om een keramisch buisje is gewikkeld, heeft wél een inductie. Waarschijnlijk is dat de hoofdreden waarom buizenliefhebbers graag geperst kool toepassen.
In de jaren '80 is er onderzoek gedaan naar de meet- en hoorbare verschillen tussen verschillende fabrikaten weerstanden. Daarbij kwam Beyschlag metaalfilm met kop en schouders boven de andere uit.
Helaas bestaat Beyschlag niet meer, maar in Duitsland vind je nog wel aanbieders met restposten. Beyschlag is overgenomen door Vishay en ik vermoed dat die fabrikant ook het fabricageproces heeft overgenomen. In mijn ervaring zijn die Vishay metaalfilm weerstanden ook heel erg betrouwbaar.
Op gevoelige plekken, aan de ingang van een versterker, kan ruis een rol spelen. Dat kan een beetje onderdrukt worden door daar twee weerstanden van dubbele waarde parallel te zetten.
Bij buizenschakelingen verdient het aanbeveling om de stroomvoerende weerstanden (kathode- en anodeweerstanden) ten minste 1 Watt typen te gebruiken.

John

[nl3prc]

Bij buizenschakelingen verdient het aanbeveling om de stroomvoerende weerstanden (kathode- en anodeweerstanden) ten minste 1 Watt typen te gebruiken.

John

Dit heeft natuurlijk ook met de hoeveelheid aan stroom te maken wat er door een weerstand gaat.
In bepaalde triode schakelingen waar je maar 0,5 tot 1 ma trekt heb ik vaak half watjes gebruikt.
Dit ook om wat meer ruimte te hebben.

Ook kan je B.V. om veiligheids redenen kiezen om een weerstand te nemen die doorbrand als er teveel aan ma's overheen gaat.
Dit doe ik vaak op punten waar een voeding punt van elco naar elco gaat in bijvoorbeeld de anode lijn.
En hier is het dan maar net wat ik dan voorhande heb 'meestal pak ik dan metaalfilm.

Wat niet aan te raden is zijn draad gewonden weerstanden op de anode aangezien deze samen met gebruikte C's op de anode lijn als LC kringen kunnen gaan werken en oscillaties kunnen veroorzaken.
Deze kunnen wel weer worden gebruikt in B.V. de cathode lijn mits de elco die over de weerstand zit groot genoeg is om oscillaties tegen te gaan.

Voor de rest is het natuurlijk aan de luisteraar of bouwer wat hem of haar het beste past.

[Bart0l0meus]

Helaas bestaat Beyschlag niet meer, maar in Duitsland vind je nog wel aanbieders met restposten. Beyschlag is overgenomen door Vishay en ik vermoed dat die fabrikant ook het fabricageproces heeft overgenomen. In mijn ervaring zijn die Vishay metaalfilm weerstanden ook heel erg betrouwbaar.
Op gevoelige plekken, aan de ingang van een versterker, kan ruis een rol spelen. Dat kan een beetje onderdrukt worden door daar twee weerstanden van dubbele waarde parallel te zetten.
Bij buizenschakelingen verdient het aanbeveling om de stroomvoerende weerstanden (kathode- en anodeweerstanden) ten minste 1 Watt typen te gebruiken.

John

Beyschlag bestaat wel nog, alleen als subonderdeel van Vishay, maar aan het productieproces/kwaliteit is volgens mij niks veranderd.
Vishay heeft ook alle producenten van foil weerstand opgekocht, de rotzakken dat 't zijn, is namelijk niet zo gunstig voor de prijs!

Dan mag je me wel een uitleggen wat het uitmaakt of je 1 weerstand plaats of 2 parallel van dubbele waarden? Je witte net zoals je 1/f ruis zal daardoor niet veranderen hoor!

[Pjotr]

Dan mag je me wel een uitleggen wat het uitmaakt of je 1 weerstand plaats of 2 parallel van dubbele waarden? Je witte net zoals je 1/f ruis zal daardoor niet veranderen hoor!

Min of meer heb je wel gelijk maar niet helemaal. Voor de thermische ruis maakt het i.d.d. helemaal niet uit, die wordt daar niet minder van. De stroomruis is z.g.n. contactruis en die veroorzaakt de 1/f noise. Die neemt wel af met een grotere dwarsdoorsnede en volume van het weerstandslichaam. Dus i.p.v. twee parallel kun je er ook eentje van groter vermogen nemen mocht dat spelen.

Overigens hebben alleen koolweerstanden, thick film en opgedampte metaal weerstanden daar last van, puur metaalweerstanden kennen dat effect niet, dus daar heeft een grotere weerstand (qua afmetingen) al helemaal geen zin. Moet wel zeggen dat de moderne 0,1% NiCr opgedampte/gesputterde SMD metaalfilmweerstanden ook nauwelijks last van stroomruis hebben en eigenlijk niet meer onder doen voor metal foil qua 1/f noise, Die is er gewoon niet, of blijft i.i.g. ver onder de thermische ruis.

Wat natuurlijk wel blijft is wat George aangaf: Als grotere weerstanden een stuk koeler blijven blijft de thermische ruis ook lager, maar dan moet het wel flink koeler blijven. Een paar graden zet geen zoden aan de dijk.

[Bart0l0meus]

Nog een leuke 1/f linkje voor de geïnteresseerde: https://dcc.ligo.org/public/0002/T09002 ... _noise.pdf

[Pjotr]

I.d.d. informatieve PDF. Heb het niet helemaal doorgelezen maar de meetresultaten zijn wel informatief. Ook wel leuk om te zien dat uit die metingen blijkt dat moderne SMD metal thin film niet meer onderdoen voor metal foil (of metal bulk) wat betreft 1/f ruis. En al helemaal niet voor het audio gebied boven de 20 Hz.

[johnrtd2]

Best boeiend die audio boven 20 Hz!

John

[Bart0l0meus]

Best boeiend die audio boven 20 Hz!

John

Er zijn ook techneuten actief op dit forum ipv alleen maar audiofielen die zich bezig houden met "magie"