Ongebruikte elco's vervangen na 50 jaar?

[RichardElenbaas]

Ik ben in het bezit gekomen van een gloednieuwe Ampliton TS-3000 uit de jaren 70. Nieuw in doos nog nooit aan geweest.

Nu vraag ik me af, moet ik de condensatoren vervangen? Ik heb ze gemeten en ze meten qua waardes goed, maar wat is nou wijsheid? Ik heb namelijk geen idee of elco's verouderen op de een of andere manier als je ze niet gebruikt....

Ter informatie, ik laat een nieuwe transformator maken die primair 230V ontvangt ipv de 220V primair die er nu inzit. Op een Duits forum iemand gevonden die dezelfde versterker heeft opgeknapt en zijn grootste probleem was de transformator. http://www.hifi-forum.de/viewthread-111-4276-2.html

Wie heeft hier ervaring mee?

Groet, Richard

[Pjotr]

Je kunt ook een stepdown trafo er voor zetten: Een 15V trafo die je in serie met het net zo aansluit dat hij de netspanning verlaagt met 15V. Een 50VA exemplaar is meestal ruim voldoende.

Van elco's kun je weinig zeggen. Ze slijten door dat het elektrolyt verdampt op den duur. Dat gaat sneller naarmate ze warmer hebben gestaan. Hangt ook sterk af van de kwaliteit van de afdichting. Sommigen zijn na 50 jaar nog in uitstekende conditie, andere zijn na 10 jaar hemelen. Als ze nu nog goed meten, hij speelt goed en je hebt geen brom dan is het vaak nog ok. Maar zie je leksporen rond de eco's op de print dan is het zeker vervangen!

[90000006]

Het is wel raadzaam om elco's die heel lang op de plank hebben gekregen langzaam op spanning te brengen. Daarmee bouw je de oxidelaag die voor de isolatie zorgt weer op. Formeren heet dat officieel. Doe je dat niet en gooi je ze gelijk vol op spanning, kunnen ze soms plof doen.

De meest gebruikte methode is de condensator via een weerstand van ongeveer 50k aansluiten op de nominale spanning. Je zult dan zien dat de spanningsval over de serie weerstand in het begin relatief hoog is en dan heel langzaam gaat dalen naarmate de lekstroom afneemt. Uiteindelijk moet de spanningsval vrijwel nul worden. Dat kan even duren, soms zelfs uren. Als de lekstroom stabiliseert op een acceptabel lage waarde, kan je de condensator normaal in gebruik nemen. Blijft er ook na langere tijd meer dan pakweg 5% van de aangelegde spanning over de weerstand staan, dan zou ik hem afschrijven.

[Pjotr]

Wel een goede om ze eerst te formeren met een serieweerstand. Maar daarvoor moet hij ze wel er uit solderen en over een geschikte HS-voeding beschikken. En daarna ook weer netjes ontladen met een weerstand. Ze kunnen anders gemeen bijten

[90000006]

Goed punt, niet iedereen heeft hetzelfde thuislab staan natuurlijk. Maar als je het zelf niet kan, wellicht uitbesteden? Zo'n mooie vondst is het zeker waard om wat aandacht te geven.

[RobertD]

Ik zie nog meer taps op de primaire van de trafo. Kun je deze niet omzetten naar 240V?
Voor veel oude hifi is dat de beste keuze

[Pjotr]

Goeie! 240V was/is al vanaf WO2 de standaard in GB. En hier is het nu ook vrijwel constant rond de 240V.

[RichardElenbaas]

Ik zie nog meer taps op de primaire van de trafo. Kun je deze niet omzetten naar 240V?
Voor veel oude hifi is dat de beste keuze

Helaas zit er maar 1 primaire aansluiting op. AE had helaas geen juiste maat blikpakket en ingegoten werd te groot... Dus nu bij Jelonnek in Duitsland laat ik iets maken wat wel op het chassis past : )

[RichardElenbaas]

Wel een goede om ze eerst te formeren met een serieweerstand. Maar daarvoor moet hij ze wel er uit solderen en over een geschikte HS-voeding beschikken. En daarna ook weer netjes ontladen met een weerstand. Ze kunnen anders gemeen bijten

Nou, ik heb net toch maar allemaal nieuwe condensatoren besteld! Ik dacht laat ik maar geen risico's nemen en tenslotte is dit project het me ook wel waard om weer helemaal op en top te zijn.

In ieder geval bedankt voor de reacties! Ik post nog wel een eindresultaat foto : )

[Pcdg]

Wel bijzonder. Dat die versterker 50 jaar in een doos heeft gezeten. Das inderdaad de moeite waard om het netjes te doen. De 'oude' condensatoren kan je netjes formeren en bewaren voor een project. Ze zullen het nog best aardig doen omdat ze inderdaad nooit heet zijn geweest

[Pjotr]

Yep, als ze nog de goede waarde meten zijn ze gewoon nog top. Pas als ze 20% minder dan nominaal meten (met in inachtneming van de tolerantie) of de lekstroom ook na langere tijd hoog blijft, wordt het twijfelachtig.

[Chocomel]

Oude buizenradio's werden wel eens rustig opgestart met een variac. Is dat een idee hier?

En hier is het nu ook vrijwel constant rond de 240V.

Inderdaad. Als Richard toch een nieuwe transformator laat maken, kan die beter 240 V primair hebben dan 230.

[timpert]

Persoonlijk zou ik ervoor kiezen om het ding zo origineel mogelijk te houden, je komt ze niet vaak in zo'n mooie toestand tegen. Elco's formeren kan je doen door het apparaat met een variac langzaam op spanning te brengen, maar ook met een labvoeding die voldoende spanning levert. Daar kan ik je wel mee helpen, ik heb tot 900V "op tap" voor dit soort dingen. Er zitten zo te zien maar 10 elco's in, en als je de buizen er uit haalt, dan kan je het formeren vaak met de versterker "koud" doen, zonder ze uit te bouwen. Sic-Safco is goed spul.

[RichardElenbaas]

Oude buizenradio's werden wel eens rustig opgestart met een variac. Is dat een idee hier?

En hier is het nu ook vrijwel constant rond de 240V.

Inderdaad. Als Richard toch een nieuwe transformator laat maken, kan die beter 240 V primair hebben dan 230.

Ik zit in Amsterdam op 230-232V. Ik zou wel een extra tap kunnen laten aanbrengen van bijvoorbeeld 235V. Ik vraag me af als ik 240V primair zou doen of dan de secundaire kant niet te lage voltages krijgt (met de 230V uit mijn stopcontact)?...

[RichardElenbaas]

Persoonlijk zou ik ervoor kiezen om het ding zo origineel mogelijk te houden, je komt ze niet vaak in zo'n mooie toestand tegen. Elco's formeren kan je doen door het apparaat met een variac langzaam op spanning te brengen, maar ook met een labvoeding die voldoende spanning levert. Daar kan ik je wel mee helpen, ik heb tot 900V "op tap" voor dit soort dingen. Er zitten zo te zien maar 10 elco's in, en als je de buizen er uit haalt, dan kan je het formeren vaak met de versterker "koud" doen, zonder ze uit te bouwen. Sic-Safco is goed spul.

Ik vind dit eigenlijk wel de moeite waard en een goed idee! Ik zie 026 en ik heb geen auto helaas. Wel zit ik op Marktplaats te kijken voor een variac, en voor een euro of 50 kan ik er wel 1 krijgen.

Hoe zou dit formeren met de buizen eruit precies gaan? Is het een kwestie van het voltage langzaam opvoeren over een bepaald tijdbestek?

[timpert]

Heb je een schema van de versterker? Dat helpt altijd een boel. Waar woon je?

[RichardElenbaas]

Ik woon in Amsterdam.

Schema's zijn schaars maar heb dit gevonden. Degene zonder waardes is daadwerkelijk de TS3000, de andere met waardes is van de TS5000 maar lijkt er erg veel op.

[timpert]

Het lijkt me inderdaad de bovenste, want jouw versterker heeft een gemeenschappelijke kathodeweerstand voor de eindbuizen en dat meen ik ook op je foto te zien.

[RichardElenbaas]

Klopt helemaal

[90000006]

Wat de netspanning betreft, die is volgens de huidige norm 230 V +/-10%. Dus je kan alles van 207 tot 253V tegenkomen. Wil je toekomst zeker zitten, moet je een nieuwe trafo dus zo laten wikkelen dat hij 253V ingangsspanning aan kan zonder in verzadiging te gaan. En zonder dat de secundaire spanningen daarbij buiten spec gaan, max werkspanning van de condensatoren en buizen bv.

Als je met een variac gaat optoeren, is het een goed idee een ouderwetse gloeilamp van pakweg 100W in serie te zetten. Die zorgt door de ptc werking voor een mooie geleidelijke stroom begrenzing.

[ds23man]

Ik zou niet al te moeilijk doen, gewoon even opstarten met een 100W gloeilamp. Het ergste wat er kan gebeuren is dat ie bromt.

[timpert]

Wat de netspanning betreft, die is volgens de huidige norm 230 V +/-10%. Dus je kan alles van 207 tot 253V tegenkomen. Wil je toekomst zeker zitten, moet je een nieuwe trafo dus zo laten wikkelen dat hij 253V ingangsspanning aan kan zonder in verzadiging te gaan.

Als je een nettrafo laat maken die nominaal op 230V werkt, dan betekent dat dat je het ding op een netspanning van 230 V conform NEN-EN 50160 kan aansluiten. De dimensionering voor de normale spanningsschommeling is iets wat de fabrikant al voor je zal doen, hoewel je natuurlijk altijd kan verzoeken om een wat ruimere marge aan te houden. Maar eerlijk gezegd zou ik ook voor de step-down trafo gaan voor 220 V spul, al was het maar om de originaliteit te kunnen behouden.

Het ergste wat er kan gebeuren is dat ie bromt.

Of een elco gaat lekken, en dat kan het mooie glimmende chassis aantasten. Netjes formeren is toch wel aan te raden, hoewel ik het met je eens ben dat de kans vrij groot is dat zelfs dat niet eens nodig is. Better safe than sorry.

Wat je volgens mij het beste kan doen is met een variac plus 100W gloeilamp in serie en alle buizen eruit, de netspanning in kleine stapjes, bijvoorbeeld 5 V per keer, opdraaien van 0 naar 220 V. Meet dan de spanning over de 100 uF/250V condensator regelmatig, want die kan over zijn maximale werkspanning heen gaan en dan moet je de voorbuisjes plaatsen. Plaats op dat moment de EF86 en de ECC81 (nog niet de eindbuizen), wacht tot ze wat beginnen te doen en ga door tot je op 220 V zit met je variac. De reden dat je zonder eindbuizen wil testen, is dat de voedingsspanning dan iets hoger oploopt dan normaal, en je de condensatoren iets vollediger formeert. Neem de tijd tussen stapjes, een uur is genoeg voor het hele proces, maar je kan nooit te langzaam gaan of te kleine stapjes nemen.

Als dit allemaal goed gaat, en ook na een uurtje op 220 V de gloeilamp uit blijft, kan je de spanning terug draaien naar 0V, de eindbuizen plaatsen en de spanning weer opdraaien naar 220V (dit kan je in 1 keer vlot doen) maar dan zonder de gloeilamp in serie en met een luidspreker of belastingsweerstand aangesloten. Houd nu vooral de eindbuizen in de gaten of ze geen "rode wangetjes" krijgen, want dan is er of iets niet goed met een buis, of een koppelcondensator is lek. Als de boel nu ook stabiel blijft, is de versterker klaar voor gebruik.

[RichardElenbaas]

Ik heb daar wel naar gezocht een step-down trafo maar kan moeilijk iets vinden wat ook betaalbaar is. Misschien heb jij een goede tip?

Ik neig toch ook wel naar een nieuwe trafo laten wikkelen, al is het voor het gebruikersgemak. Wat wel jammer is dat de blikmaat net anders is dan origineel waardoor ik de end bell niet kan hergebruiken.

[timpert]

Je kan zoiets zelf maken van een oude trafo uit de rommeldoos. Of op Marktplaats kijken, deze trafo bijvoorbeeld stelt je in staat om een stepdown te maken waarmee je de spanning in stapjes van 2V kan aanpassen:
https://www.marktplaats.nl/v/hobby-en-v ... r-div-volt
Persoonlijk vind ik de prijs aan de hoge kant, maar ik heb precies dezelfde trafo liggen voor exact hetzelfde doel: ouwe meuk op 230 V gebruiken en daar is 'ie perfect voor. Je kan tot 10 A gaan.

Hoe je het aanpakt kan je hier lezen: https://sound-au.com/articles/buck-xfmr.htm
Hoofdstuk 3, "proper way to wire a bucking transformer". Je kan prima een oudere trafo gebruiken met een primaire spanning van 220 V, want de primaire ziet op deze manier de "gebuckte" spanning.

Wat wel jammer is dat de blikmaat net anders is dan origineel waardoor ik de end bell niet kan hergebruiken.

Nog een reden om het ding origineel te houden

[Pjotr]

Lijkt mij ook. Voor een stepdown trafo kun je iedere 15V trafo gebruiken en voor deze versterker is 50VA meer dan dan genoeg! Je hoeft er niet de volle 220V mee te kunnen leveren maar slechts 15v bij dezelfde stroom. Zoiets vind je wel rond de 30 eu. In een net kasje klussen met evt. een eigen stopcontact. Is sowieso vele malen goedkoper dan een nieuwe trafo te laten maken. Met alle risico's van dien.