Gitaarversterker met EF86 en 2 x ECL86 push-pull

[Robert Gribnau]

Mislukte post (foto's ontbraken), maar kreeg hem niet verwijderd...

[Robert Gribnau]

Dag allen,

Een foto en het schema van een deze week afgeronde gitaarversterker. Het schema komt grotendeels overeen met het clean kanaal van een Vox AC15. De belangrijkste afwijkingen:

- 2 x ECL86 in plaats van ECC83 + 2 x EL84
- Een toonregeling met één potmeter in plaats van de "Brilliance" schakelaar;
- Een langere staart in de fasedraaier (er zat nog een 40 Volt wikkeling op de voedingstrafo, dus...) wat een iets betere balans zou opleveren;
- Gelijkstroomvoeding voor de gloeidraden;
- De eindpentoden hebben ieder een eigen kathodeweerstand;
- De uitgangstransformator is een Philips AD9009, dus kwalitatief gezien wat overdreven voor gitaar, maar ik hou wel van een clean geluid.

Ik ben erg tevreden over het eindresultaat. Muisstil qua brom. Wel erg veel gain.

Met vriendelijke groet,
Robert

[ray5150]

Netjes, mooi getekend schema ook.
Het chassis is zo te zien in zijn vorige leven een buizenradio geweest ?

[Robert Gribnau]

Dag Ray,

Ja, het chassis is van een buizenradio geweest (maar ik weet zo snel niet meer welk type). En bedankt voor het compliment.

Ik heb geprobeerd de aardleidingen zo dicht mogelijk bij elkaar uit te laten komen. Vandaar het stukje dikker koperdraad (lengte ca. 4 cm) tussen ingangsplug en draadsteun. Daar komen vrijwel alle aardleidingen op uit. Ziet er qua soldeerkunst niet al te best uit (het koper leidt de hitte af) maar het zit nu allemaal wel goed vast (draden minstens één keer om het stukje koper gedraaid).

Nog twee foto's van het binnenwerk, de eerste nog ergens halverwege het bouwen, de tweede zo tegen het einde.

Met vriendelijke groet,
Robert

[Ah!buis]

Leuk spul !
Komt hopelijk nog wel iets omheen , voor je 't weet grijpt iemand ergens op de verkeerde plaats
De koppel-C's zijn wel erg klein, zal voor een gitaar wel goed zijn zeker ?
Omdat ik 't niet laten kan nog wat besparingen

Anne

[Robert Gribnau]

Dag Anne,

Een ombouw is inderdaad wel verstandig dus wellicht dat die er nog komt. Ik heb echter geen kinderen en huisdieren en grijp met dit soort dingen niet mis (op andere vlakken daarentegen... ).

De waarden van de koppelcondensatoren zijn conform het schema van de Vox AC15. Ze zijn, als ik het tenminste goed zie, zeker niet te klein op de plekken tussen de EF86 en de EC(L)86's. Die naar de eindtrap wellicht wel. Mogelijk deed Vox dat zo om 'blocking distortion' te voorkomen? Of voor een wat ielere sound? Of beiden?

Jouw aanpassing van de spanning voor de staart, en het dan weglaten van de koppelcondensator en (ont)koppelcondensator, is wel grappig. Ik heb er zelf niet aan gedacht. Misschien moet je de negatieve spanning in jouw opzet toch wel iets verlagen omdat anders bij opstart van de versterker, wanneer de gloeidraden nog opwarmen, de spanning tussen de kathodes en de gloeidraden van de trioden van de ECL86's meer dan 100 Volt zou zijn, en dus (weliswaar net, en maar enkele seconden) boven de maximum waarde uit de datasheets zou komen.

De twee elco's van 220uF in mijn versterker zijn wat overkill maar ik had ze toch al en ze zijn qua maximum voltage (250 Volt) toch niet voor veel anders te gebruiken in het soort dingen dat ik maak. In ieder geval geen brom via die voedingslijn! De brugcel (net als die voor de hoogspanning) komt uit een sloop TV die langs de weg stond (kon het niet laten...).

Met vriendelijke groet,
Robert

[Ah!buis]

Misschien moet je de negatieve spanning in jouw opzet toch wel iets verlagen omdat anders bij opstart van de versterker, wanneer de gloeidraden nog opwarmen, de spanning tussen de kathodes en de gloeidraden van de trioden van de ECL86's meer dan 100 Volt zou zijn, en dus (weliswaar net, en maar enkele seconden) boven de maximum waarde uit de datasheets zou komen.

Weet ik wel, was maar bezigheidstherapie
De kathodes aan de staart zijn in bedrijf altijd positief, een diode die negatief voorkomt, klaar.
Of, als er geen halfgeleiders mogen, een NE-2 buisje ipv de diode.Komt de spanning niet hoger dan de ontsteekspanning.
De Pa van een van de triodes ook vergeten aan te passen
Anne

[Pjotr]

Leuk! Is er een speciale reden om beide eindbuizen apart hun eigen autobias te geven (met ieder een aperte kathodeweerstand en condensator)? I.p.v. een gemeenschappelijke kathodeweerstand met de kathoden aan elkaar geknoopt.

[Robert Gribnau]

Dag Peter,

Dat is beter voor de levensduur van de pentodes in de ECL86's. Voor uitleg een passage uit deel V van de serie Electronenbuizen van Philips.

Met vriendelijke groet,
Robert

[Pjotr]

Dag Peter,

Dat is beter voor de levensduur van de pentodes in de ECL86's. Voor uitleg een passage uit deel V van de serie Electronenbuizen van Philips.

Met vriendelijke groet,
Robert

Dat gaat over buizen parallel. Hier staan ze in PP (balans) En daar heb je liever geen set buizen waarvan de karakteristieken ver uit elkaar liggen. Zou ook ongewenste onbalans in de uitgangstrafo geven.

[Ah!buis]

Dat gaat over buizen parallel. Hier staan ze in PP (balans) En daar heb je liever geen set buizen waarvan de karakteristieken ver uit elkaar liggen. Zou ook ongewenste onbalans in de uitgangstrafo geven.

Een of twee kathode weerstanden is een zaak van gelijkstrooom instelling.Maakt niks uit parallel of balans, voor de gelijkstroom staan ze steeds parallel.Met één weerstand krijgen ze dezelfde -Vg maar daarom niet dezelfde stroom.Het Philipsverhaal blijft voor beide gevallen hetzelfde.
Anne

[Pjotr]

Klopt hééééééééééééééééééééééééééééééélemaal Anne. Maar je wilt dan nog steeds geen ongelijke buizen in een PP. Bovendien werkt bij een gitaarversterker met autobias dat ook als een AVR bij spelen in overdrive. En dat wil je voor de positieve helft en negatieve helft van het signaal toch wel een beetje gelijk op laten gaan.

[Robert Gribnau]

Dag Peter, dag Anne,

Jullie hebben volgens mij beiden gelijk. Mijn overweging was ook dat ik 7 gebruikte (nog wel goed genoeg getest) en 2 ongebruikte ECL86's heb en ik ook nog (ooit...) een audio versterker met ECL86's wil maken. Uit de meetwaarden in het schema blijkt dat de penthodes van de ECL86's die er nu inzitten ongeveer 1 mA van elkaar verschillen. Voor mij (voorlopig...) te weinig om met mijn andere ECL86's te gaan proberen het verschil kleiner te krijgen. Ik hou ook van 'clean sound' dus de versterker zal niet/nauwelijks 'langduriger' in de buurt van het maximum vermogen werken (en dus niet/nauwelijks uit het klasse A gebied komen). Voor wisselstroom ontlopen de ECL86's die er nu inzitten elkaar onder die omstandigheden maar weinig. En het gaat natuurlijk 'maar' om een gitaarversterker. Wie weet of juist die kleine afwijking het nog beter laat klinken.

Met vriendelijke groet,
Robert

[Ah!buis]

Tja, wat wil je, klasse B en kathodeweerstanden gaan niet goed samen.Dikke C erover helpt wel wat, soort overbruggingscrediet.
Anne

[Pjotr]

Ok, helder Robert. Het viel mij gewoon op omdat het niet gebruikelijk is voor een balanseindtrap. Maar als die buizen maar 1mA verschillen zal het met die extra slijtage zoals in dat Philips verhaal wel meevallen

[MarcelvdG]

Waarschijnlijk is deze opmerking volkomen irrelevant, maar... Ik vermoed dat de stopweerstand van 68 kohm van de eerste trap veruit de dominante ruisbron is, dus als je de ruis zou willen terugbrengen, zou je bijvoorbeeld eens een tien keer kleinere waarde kunnen proberen. Dat vergroot natuurlijk wel de kans op schade als je de ingang een keer verkeerd aansluit waardoor er een veel te grote spanning op komt (48 V fantoomvoeding bijvoorbeeld).

[Robert Gribnau]

Dag Marcel,

De weerstanden van 68K en 1M aan de ingang van de versterker zijn voor gitaarversterkers erg gebruikelijk. Ook in de VOX AC15 worden deze waarden gebruikt. Ik kan er naast zitten maar ik dacht dat ook de weerstand van 1M meewerkt aan de ruis en, gezien zijn waarde, veel meer dan die van 68K (1M gedeeld door 68K meer). Het verlagen van de weerstand van 68K zal dan niet zo veel opleveren.

De weerstand van 1M moet die vrij hoge waarde hebben om de elementen in elektrische gitaren qua impedantie goed af te sluiten. Lagere weerstandwaarden leiden tot te weinig laag in het geluid.

Of het kiezen voor 68K als waarde destijds (jaren 50/60) te maken had met bescherming tegen fantoomvoeding? Ik heb geen idee. Waren er toen (al?) fantoomvoedingen met jack-pluggen zoals die aan gitaarsnoeren zitten?

Met vriendelijke groet,
Robert

[MarcelvdG]

Hallo Robert,

Volgens mij is jouw analyse alleen correct als er geen gitaar is aangesloten, en waarschijnlijk interesseert de ruis je dan niet zo veel (-;

Als de gitaar wel is aangesloten, hangt het er helemaal vanaf wat voor impedantie het gitaarelement heeft. Ik ging uit van een inductief gitaarelement van een paar kilo-ohm in serie met iets in de orde van een henry, maar als je bij lage afsluitweerstand te weinig laag hebt, is je gitaar kennelijk capacitief. Mijn aanname is dan dus volkomen onjuist en de conclusie kan dan natuurlijk ook onjuist zijn.

Het punt is dat die 1 Mohm en die 68 kohm op een andere manier in de schakeling zitten. Die 1 Mohm staat parallel aan het signaalpad en staat ruisstroom het element in te stoppen. Die 68 kohm staat in serie met het gitaarelement // 1 Mohm en voegt ruisspanning toe. Voor een lage ruisstroom (effectieve waarde wortel(4kTB/R) over een bandbreedte B) wil je graag een hoge weerstand hebben, en voor een lage ruisspanning (effectieve waarde wortel(4kTBR) over een bandbreedte B) wil je juist een lage waarde hebben.

Een andere manier om ertegenaan te kijken, is zeggen dat de ruis van die 1 Mohm grotendeels wordt kortgesloten door het element als dat een lage impedantie heeft. Des te hoger de waarde van de weerstand, des te meer de spanningsdeling met de impedantie van het element zijn ruis verzwakt.

Een derde, pragmatische, manier om ertegenaan te kijken, is stellen dat als je nu geen last van ruis hebt, de huidige dimensionering goed is.

Met vriendelijke groeten,
Marcel

[Robert Gribnau]

Dag Marcel,

Bedankt voor jouw reactie. Jij zit hier duidelijk beter in dan ik. Ik ga maar voor de 3e manier (geen last van ruis dus het zit wel goed).

Met vriendelijke groet,
Robert