Eerste stappen in de buizenwereld - KT88 SE

[Henkjan]

Dit topic is gestart door Vinculum, is van een inventarisatie topic naar een ontwerp en verzamel topic gegaan, en vervolgens nam ik dit project over.

inhoudsopgave van het topic:

• hier was Vinculum er wel een beetje uit wat hij ging bouwen:
  http://forum.zelfbouwaudio.nl/viewtopic ... 2#p1485982
  en begint t optimaliseren / tweaken van t schema
• we zijn er bijna
  http://forum.zelfbouwaudio.nl/viewtopic ... 9#p1486509
• kastjes worden gemaakt:
  http://forum.zelfbouwaudio.nl/viewtopic ... 6#p1492276
• ik neem t over...
  http://forum.zelfbouwaudio.nl/viewtopic ... 0#p1527700

---

Zoals zovelen ben ik erg gecharmeerd van de buizenbakken en ik zou er graag eens mee willen experimenteren.
Let op! Dit is geen concreet project maar een orientatie of een buizenbak interessant kan zijn voor mij.

Wat zijn de eisen: 300W en budget van 100,-.
Nee grapje, dat snap ik ook dat dat niet gaat. Het doel is om eens een hardwired amp te maken die gewoon lekker klinkt en vooral niet de bank gaat breken.
Ik weet wat een mulitmeter is, kan goed solderen en kan vrij aardig een schema lezen mits niet complex maar je moet me niets vragen over chokes, fluxen, zwevende voedingen, etc. Kortom een makkelijk project.
De aan te sturen luidsprekers zijn nu de Rapide van Asterduc maar mocht buizen mij bevallen zal ik gaan naar een 90dB+ ontwerp. Ik draai zeer zelden op hoge volumes. Meestal achtergrond of normale luisterniveaus.

Nu kun je op internet dus de bomen door het bos niet meer zien, zoveel ontwerpen zijn er. Aangezien ik geen idee heb wat nu goed is of niet vraag ik jullie raad. Ik weet dat er een aantal zeer ervaren buizenbouwers tussen zitten.

Na uiteraard wat speurwerk leken me deze 2 ontwerpen interessant:
10 Watt single ended EL84 met 5 buizen in ultra simpel ontwerp.
http://www.tubecad.com/september99/page12.html
Deze lijkt mij erg interessant gezien de eenvoud en goedkope buisjes. Ook optisch is 5 buizen per kant erg leuk natuurlijk. Bovendien zou deze ook heel makkelijk uitbreidbaar moeten zijn voor meer power. Less is more maar is dit misschien iets te less?

Single Ended KT88:
http://diyaudioprojects.com/Tubes/KT88/

Natuurlijk ook gekeken naar de ontwerpen van Triode Dick (vooral Little Ceasar) maar voor mijn gevoel is het veel complexer en vooral veel duurder.

Edit - Poll toegevoegd naar aanleiding van dit bericht.
Edit 2 Poll verwijderd, uitslag was:

[Barry2001]

Buizen zijn echt leuk na transistor geweld, maar wel totaal iets anders heb ik gemerkt. Wil je perse Single Ended?

Het voordeel, aangezien dit je eerste buizenversterker is, is bij de Triode Dick ontwerpen de uitgebreide beschrijving, is erg prettig zo voor de eerste keer. Tevens zijn de trafo's goed verkrijgbaar bij AE bv, die hebben de trafo's / buizen voor een aantal of misschien wel alle Triode Dick ontwerpen. En dit forum, heb er bij de bouw van mijn KT88PP veel aangehad, meld gewoon de zaken waar je tegenaan loopt, er is altijd wel iemand die er iets zinnigs over kan zeggen. Het bij buizen klakkeloos nabouwen van een schema-tje zoals bij transistoren gaat gewoon niet werken, je komt vanzelf dingen tegen die toch anders moeten, door opstelling, andere componenten, heb ik zelf ervaren. Uiteindelijk is er bij mij een mooie bromvrije KT88PP uitgekomen, waar ik zelfs nog niet helemaal mee uitgetweaked ben, daarover binnenkort meer.

"Wat is een goede versterker om te bouwen" is een vraag waar geen rechtlijnig antwoord op komt. Kijk wat je zelf wilt, probeer zoveel mogelijk in te lezen, en vorm voor jezelf een keuze. Wat minder vermogen, meer micro-detail Single Ended, of toch Push-Pull met wat meer vermogen. Misschien eens wat luisteren ergens, op de Beetsterzwaag luisterdag bv?

De kostprijs van het geheel hangt ook sterk af van de gebruikte componten; exotische condensatoren / weerstanden kunnen het een stuk duurder maken, evenals een fanzy UGT (Uitgangs Trafo) of een sjieke behuizing. Een ontwerp van Triode Dick is niet perse duurder dan de voorbeelden die je noemt.. veel succes in elk geval!

[Vinculum]

Dat was ik er nog vergeten bij te vermelden. De onderdelen moeten goed verkrijgbaar zijn. Ik ga niet oude apparaten slopen of op strooptocht om dat ene specifieke onderdeel te krijgen.
Ook ben ik niet echt een experimenteerder vandaar ook deze "kant-en-klaar" ontwerpen. Ik bezit niet de kennis om zomaar een ander component te kiezen.

Toch nog eens naar de ontwerpen van Dick gekeken maar Bill lijkt me ook een erg mooie bak. Wat je zegt is vooral bij die versterker de beschrijving erg uitgebreid. Kosten voor een trafoset en buizen is incl. btw zo'n 600 euro. Veel geld maar veel minder dan een commerciele amp.

[Barry2001]

Het is een idee voor de eerste versterker, bij "Bill" en ook veel andere ontwerpen heeft Dick de moeite genomen het te documenteren dusdanig dat het goed na te bouwen is. Maar toch ik heb "Bill" aardig moeten aanpassen tov wat op de site van Dick staat om het oscillatie- en bromvrij aan de praat te krijgen. Nogmaals, bij buizenversterkers is het geen "kant-en-klaar" of "plug and play"! Houd dit in gedachten als je erover aan het nadenken bent. Maar de mogelijkheid tot tweaken is wel juist de charme ervan vind ik persoonlijk, maar als je iets zoekt wat in 1 keer werkt is misschien een bouwpakketje een betere keus. Leuker en leerzamer is het om dit niet te doen, en zeker met de kennis op het forum hier krijg je het zeker aan de praat uiteindelijk.

http://www.zelfbouwaudio.nl/forum/viewt ... f=7&t=9599 verteld over de bouw, en wat ik tegenkwam bij m'n eerste buizenproject.

[RobertD]

Hoeveel power heb je nodig?
Met vier EL84's en twee ECC83's of ECC82's maak je een stereo versterker met 2 x 12 Watt.

Kijk eens op http://www.dhtrob.com bij de projecten. Daar staan hele leuke geïntegreerde EL84 versterkers bij.
Die kosten je geen kapitaal en klinken beter dan menige fabrieksversterker.

Trafo's kun je bij AE Europe kopen, maar er is ook een leuke poolse site waar een forumlid (Paul) een paar heel fraaie trafo's heeft gekocht.
Voor pakweg 300 euro ben je dan speelklaar.

[Vinculum]

Dat ziet er inderdaad ook goed uit. Ik heb aan de ene kant ook zo iets "als ik het doe, doe ik het meteen goed". Met dat oogpunt geef ik dan liever (in fases) 700 euro uit aan een Bill van 20/50 watt met KT88's dan een Anastacia achtig met EL84's en 10/12 watt voor 300. Voor mijn gevoel zit er wel een behoorlijk groot verschil tussen.
Aan de andere kant, als ik het verpruts of het lukt me niet op wat voor manier ook dan is 700 ineens wel heel erg veel.
Lastig. En dat is ook het probleem. Er zijn zoveel ontwerpen! SE of PP? Triode, penthode, ultralinear. Geen idee wat het allemaal "doet". Wat ik wel ken zijn de bekende termen: KT88, 300B, SE waarbij de laatste zo ongeveer als de heilige graal word gezien met een KT88 als waardig alternatief.

[Barry2001]

Een SE is het meest elementaire rechttoe-rechtaan versterken, en volgens velen is dit duidelijk hoorbaar in het goed (beter dan PP) weergeven van microdetails. Heb thuis nooit een SE versterker op mijn set aangesloten gehad, om het eens te vergelijken met PP. Het lage vermogen van een SE versterker hoeft geen probleem te zijn hoor, heb bij anderen vaak genoeg SE gehoord met voldoende rendement luidsprekers waar volume zat was.

Om een idee te geven, heb de laatste jaren klasse AB, klasse A (Aleph30) en tot voor kort klasse D gebouwd en in de huiskamer gehad, torren/FET's dus. De KT88PP verslaat ze allemaal wat mij betreft, vooral in de "levensechtheid" van de muziek. De Aleph30 komt nog het meest dichtbij eigenlijk.

SE nog beter? Ben aan het voorbereiden, najaar/winter wil ik SE gaan bouwen om het eens te proberen. Waarmee ik eigenlijk zeggen wil, zoveel ideeen / zoveel meningen, zelf proberen is het devies. Kost geld ja, maar hobbies kosten geld toch?

[RobertD]

Heb je al eens een buizenbak beluisterd op jouw speakers?
Ik wil er met plezier eentje uitlenen hoor.

[Barry2001]

Heb je al eens een buizenbak beluisterd op jouw speakers?
Ik wil er met plezier eentje uitlenen hoor.

Kijk, dat is nog eens een aanbod!

[Vinculum]

Dat is het zeker!
Maar dat schiet nog niet op want ik moet nog steeds een filter maken voor mijn speakers dus een eerlijk vergelijk word dat niet.

Ook heb ik al eens eerder met buizen gedraaid. Ik heb nog een kitje van Tubesandmore liggen. Een K-502 met 11BM8 buizen. Kleine PP van 8 watt. Dat ging goed hoor. Deze heb ik nog (in onderdelen) liggen.

[TubeHead]

Robert ,is die ene 6V6 Versterker toevallig niks voor deze luidspreker ?

Leverde genoeg power hoorde ik op de luisterdag.

[Miniwatt]

Even mijn persoonlike gedachte: het "in één keer goed" willen doen gaat niet werken..(Tenminste: zo zit ik dus in elkaar, maar als jij een echte zelfbouwer bent jij ws ook)
Je leert enorm veel door aan zoiets te beginnen, en gaandeweg veranderen je inzichten dus -en ook je wensen. En terwijl je nog je ene versterker aan het tweaken bent maak je alweer plannen voor de volgende..
Dat schema van Tubecad vond ik wel verfrissend anders, alleen moeten die buizen wel gematched zijn..
De heersende opvatting is toch wel dat parallel single ended wel meer power levert, maar de voordelen van S.E. een beetje kwijtraakt.
Ik speel nu ook met een S.E. EL84, heb er toevallig net een schema van getekend:



Voor die 5751 kun je ook een ECC83 gebruiken, heb je ook niet echt meer een voorversterker nodig.
Op mijn speakers (91 dB) werkt dat heel goed, alleen het laag krijgt niet genoeg power. Ik ga hem straks omsolderen naar kathodefeedback op de secundaire wikkeling van de UGT..

(Ik las daar nog iets leuks op Tubecad: als je voorversterker genoeg sap levert is een stuurtrap niet eens nodig. Ik gooi het meeste signaal weg in de volumeregelaar en vind dat toch een beetje zonde: volgend experiment staat in de planning..)

[PA4URK]

Aan de andere kant, als ik het verpruts of het lukt me niet op wat voor manier ook dan is 700 ineens wel heel erg veel.
Lastig. En dat is ook het probleem. Er zijn zoveel ontwerpen! SE of PP? Triode, penthode, ultralinear. Geen idee wat het allemaal "doet".

Gewoon ergens beginnen Vinculum, ik heb mezelf twee jaar terug voor de leeuwen gegooid met een PP EL34 versterker met printen. Het is na een jaar bouwen een hele mooi project ( http://www2.zelfbouwaudio.nl/forum/view ... f=7&t=6436 ) geworden al zeg ik het zelf Heel leerzaam voor de beginnende buizenbouwer. Je moet jezelf alleen niet opleggen dat het binnen een bepaalde tijd af moet want dan kun je beter een versterker kopen. Het leuke is de uitdaging en zoals hierboven al opgemerkt is: weet je iets niet of kom je ergens niet uit is het forum altijd behulpzaam. Om met de woorden van iemand van de tv-reclame te spreken: Ik zeg doen!

[PA4URK]

SE nog beter? Ben aan het voorbereiden, najaar/winter wil ik SE gaan bouwen om het eens te proberen. Waarmee ik eigenlijk zeggen wil, zoveel ideeen / zoveel meningen, zelf proberen is het devies. Kost geld ja, maar hobbies kosten geld toch?

Houdt het forum in de gaten Barry, ik start héééél binnenkort met een nieuwe topic: de bouw van een SE TT22 versterker!
Groet, Rein

[Miniwatt]

TT22

Daar had ik nog nooit van gehoord, maar wat ik in de gauwigheid lees is dat een soort KT88?
Hoewel, kan die 1,6kV aan op de anode?
Klinkt leuk, ga ik zeker volgen!

[PA4URK]

Dat is inderdaad een soort KT88 Barry, maar dan met een top anodeaansluiting en (jammer genoeg) 12.6 volt gloeispanning. Dus daar moet ik wat op verzinnen. Ik heb er vier liggen (gebruikt, dat wel) afkomstig uit een Deense scheepszender.

[riktw]

radio twente heeft ook goedkope transformatoren.
weet alleen niet hoe goed de kwaliteit van deze trafo's is.
http://www.radiotwenthe.nl/produkten/

[Barry2001]

SE nog beter? Ben aan het voorbereiden, najaar/winter wil ik SE gaan bouwen om het eens te proberen. Waarmee ik eigenlijk zeggen wil, zoveel ideeen / zoveel meningen, zelf proberen is het devies. Kost geld ja, maar hobbies kosten geld toch?

Houdt het forum in de gaten Barry, ik start héééél binnenkort met een nieuwe topic: de bouw van een SE TT22 versterker!
Groet, Rein

Ga ik zeker doen Rein, ben erg benieuwd. Had zelf al een nieuw topic aangemaakt: http://www.zelfbouwaudio.nl/forum/viewt ... =7&t=11605

Maar nogmaals, de echte bouw wordt niet eerder dan najaar, als de blaadjes weer vallen enzo ....

TT22 zegt me ook niks, als ik er op google vind ik inderdaad een hogere gloeispanning voor de TT22, de TT21 heeft dezelfde specs als een KT88. Hij lijkt er qua uiterlijk ook wel wat op! (behalve die top anode spanning natuurlijk). Maar leuk zeg, ga het volgen.

[Miniwatt]

radio twente heeft ook goedkope transformatoren.
weet alleen niet hoe goed de kwaliteit van deze trafo's is.
http://www.radiotwenthe.nl/produkten/

Die zijn goed, duitse makelij (weet het merk niet meer).
Ik heb daar maanden geleden eens naar gevraagd, en de leverancier had zijn prijzen zo verhoogd dat ze die trafo's waarschijnlijk niet meer gingen verkopen..

[Pcdg]

Vinculum,

Ik ben het met de vorige sprekers eens dat je waarschijnlijk niet binnnen 1 project een buizenversterker bouwt die aan al je gewenste eisen voldoet. Een buizenversterker bouwen is een reis met vele leermomenten en omwegen. Maar als je voldoening hebt in het bouwproces zelf is dat helemaal niet erg.

Even een paar overwegingen. Dat eerste ontwerp met 5 El84's parallel daar heb ik mijn bedenkingen bij. Ik heb begrepen dat buizen parallel zetten afbreuk doet aan de ruimtelijkheid (voor wat het waard is, ik herhaal ook alleen maar wat ik op internet lees) en dat doe je nu vijf keer. Ik ben het wel met je eens dat het een eenvoudig ontwerp is, maar je hebt er een forse UGT voor nodig en dat maakt het een duur experiment wanneer het niet bevalt. De buiskeuze zelf is een kwestie van smaak. Ik heb inmiddels een aardig aantal versterkers beluisterd en persoonlijk vind ik (van de beluisterde ontwerpen) een EL84 minstens zo fijn om naar te luisteren dan een KT88 of een 300B. Het voornaamste verschil is dan het vermogen.

Wanneer je prijs stelt op gemakkelijk verkrijgbare onderdelen denk dan ook eens aan het trafogamma van Hammond. De Hifi lijn (zwart met trafokapjes) is heel compleet, makkelijk leverbaar en niet te duur. Ik heb zelf twee 1650F UGT's besteld bij Tubetown Duitsland en die had ik in twee dagen in huis tegen (bijna) binnenlandse verzendkosten. Met die Poolse firma is ook goed zaken te doen. Bij AE kom ik, op een of andere manier, nooit verder dan de virtuele voordeur. Ze zouden daar écht eens moeten investeren in de frontoffice en/of een webshop, dat zou een hoop frustraties schelen...

@Rein voor die TT22 zou je een voedingstrafo moeten regelen met 2 x 6,3 volt die je in serie kan zetten. Je kan ook proberen met dik wikkeldraad een aantal slagen extra te maken. Ik heb laatst een scheidingstrafo bevorderd tot buizentrafo door er een extra laagspanningswikkeling bovenop te leggen. Met 22 wikkelingen had ik een keurige 6,5 volt onbelast .

succes met het denkproces,

Paul

[Vinculum]

Met die Poolse firma is ook goed zaken te doen.

Daar heeft iedereen het over maar over welke firma gaat het eigenlijk?

[Pcdg]

Deze http://sklep.lampyelektronowe.pl/

Het wordt allemaal een stuk duidelijk wanneer je de website even door de Google vertaalmachine haalt.

mvg, Paul

[Miniwatt]

Ik heb laatst een scheidingstrafo bevorderd tot buizentrafo door er een extra laagspanningswikkeling bovenop te leggen. Met 22 wikkelingen had ik een keurige 6,5 volt onbelast .

Daar moet ik ook eens wat mee doen..
Ik heb het wel van Menno v/d Veen geleerd maar hoe bepaal je ook alweer hoeveel ampère zo'n wikkeling kan geven?

Trouwens, over Menno gesproken: als je het echt wilt leren: hij geeft een hele goede cursus over buizenversterkers ontwerpen, start weer in september geloof ik.

Het gedeelte over trafo's was toen een beetje abstract voor me...

[Vinculum]

Ik ben nog beetje aan het stoeien wat en hoe ik het zou willen.
Gezien de kosten zat ik er ook aan te denken eerst te beginnen met bijv. de Cleo V van TriodeDick. Het trafopakket daarvan is "maar" 155,- en ook het schema en de algehele complexiteit is eenvoudiger dan een grote eindbak. Om het concept te leren zeg maar.
Stel dan ik dan eigenwijs ben en toch zou proberen voor een 'in 1 keer goed'-concept te gaan. Zou ik dan met bijgevoegde berekening goed zitten of ben ik me rijk (of arm) aan het rekenen?
Het gaat mij om een totaal beeld te krijgen van een eventueel project.

De kosten voor een Cleo V moet ik nog maken, deze BOM is alleen voor de MonoBill 2 eindversterkers. De rode items kan ik niet vinden.
De schema's zijn: Versterker & Voeding

[Pcdg]

Dat lijkt me een heel realistische schatting. Zelf ben ik geen fan van monoblokken. Ik houd niet van die losse verzameling wijnkratten met kabels er tussen en lampen er op (maar dat is aan een ieder natuurlijk). Wanneer je de geintegreerde versie bouwt ben je in ieder geval in een keer klaar.

@Miniwatt: dat kan ik ook helemaal niet berekenen joh, ik heb de draaddikte 'overgenomen' van een fabriekstrafo die 3A bij 6,3 volt kan leveren, dat zit ruim boven wat ik nodig heb!

mvg, Paul