Over het gebruik van experimenteer print

[Marp]

Na jaren wachten zie ik eindelijk gelegenheid om een nieuwe voorraad componenten op te bouwen. Ik wil er gelijk mee aan de slag, en als ik wacht tot ik printjes ontworpen heb, blijft het weer een tijd liggen. Ik overweeg dus om met experimenteerprintjes te gaan werken.

Hierbij heb ik de keuze uit 3 soorten, te weten:
- met eilandjes


- met constane banen


- met onderbroken banen


Welke heeft de voorkeur, en kan je ook vertellen waarom?

Mijn verwachting is dat met eilandjes het handigst werkt, en vooral het meest flexibel is v.w.b. de layout, maar dit brengt tevens met zich mee dat banen grotendeels uit tin bestaan i.p.v. koper. Tot op heden was dat voor mij aanleiding om nooit eerder dit soort prints te gebruiken, maar ik zie ze hier geregeld gebruikt worden. Door sommigen zelfs permanent. Misschien was mijn bezwaar ongegrond?

Wellicht is het goed om te weten dat ik op dit vlak niet zo mieren*ukerig ben en vaak de instelling heb: goed is goed! Er gaan echter wel een aantal LM4562-gebaseerde aktieve crossovers mee gebouwd worden met de volumeregeling vóór de filters, alsmede een phono preamp.

[b_force]

Ik werk best vaak met gaatjes printjes. Prima op prototypes mee te maken.

Beter is etsen, maar soms gaat dat niet direct.

Met de enkele eilandjes geeft mijn voorkeur. Soms kan met 3 aan elkaar ook wel handig zijn.

Ik heb de voorkeur, omdat je dan alle kanten op kan. Langere banen kun je vertinnen of gewoon jumpers maken.

[audiomanics]

Mijn voorkeur gaat in dit geval uit naar de eilandjes met 3 gaatjes. Meer ruimte om componentjes met elkaar te verbinden en draadjes aan te solderen. Soms vind ik de lange banen prettiger werken (hier niet op de foto's euh slecht gekeken, de tweede dus) en dan op de gewenst plaatsen met een boortje de stroken onderbreken. Dit vergt wel wat meer puzzelwerk vooraf, maar het resultaat toont ook beter, zelfs zo dat het als definitief printje gebruikt kan worden.

Kees

[Soundexcel]

Ik gebruik altijd de laatste. De print met vlakken met drie gaatjes.

Grote voordeel is dat je makkelijk componenten kunt verbinden zonder enorme hopen tin of draadjes.
Hier is prima een net filter op te bouwen.

[markje]

Ik altijd de gaatjes print. Nooit banen omdat je met banen minder makkelijk dwarsverbindingen kunt maken. De 3 gaatjes per eiland heeft ook niet mijn voorkeur, omdat het meestal niet uitkomt.

Met de gaatjesprint ben je maximaal flexibel en kun je alle kanten op en met wat oefening heel goed en compact iets bouwen.


Groeten Mark

[Paul Jenner]

Geen ervaring mee Mario. In een grijs verleden heb ik zelf wat printjes geetst, dat was best wel stoer.

Maar gevoelsmatig lijkt die versie met de drie gaatjes per eiland zo gek nog niet. De componenten moeten tenslotte allemaal met een ander component verbonden worden, danwel met een input / output draadje.

Waarom schets je niet gewoon eens je layout en tel dan eens het aantal situaties waarbij 3 gaten per eiland lekker uitkomt danwel 1 gat per eiland ? De versie met de hoogste score neem je gewoon.

Ga je ons nog op de hoogte houden van je actieve filterproject ?


Paul.

[markje]

[quote="Paul Jenner"]

Waarom schets je niet gewoon eens je layout en tel dan eens het aantal situaties waarbij 3 gaten per eiland lekker uitkomt danwel 1 gat per eiland ? De versie met de hoogste score neem je gewoon.
quote]

Zo simpel is het dus niet, want het in schema lopen je verbindingen overal overheen en op een print gaat dat niet. Op de print moet je rekenin houden met de lay out, de plaatsing en het formaat van de componenten. Dat betekent dat een weerstand (R1) bv aan 2 kanten aan 2 andere componenten vast zit. Stel aan de kant zit hij aan een weerstand (R2). R2 zit aan de andere kant vast aan C1. De andere kant can C1 zit aan de andere kant van R1 (zie onder). Alleen een weerstand heeft 7,5mm ruimte nodig en de condensator is een olie geval of weet ik wat en heeft 65mm nodig. Dat komt dus niet mooi uit met je lay out, terwijl je wel 3 punten bij elkaar hebt elke keer.


------R1------------------
| |
|---R2---C1------|
|---R3---C2------|
|





Groeten Mark

[JuuL]

Ik denk dat het ook persoonlijk is. Bij de ene moet je meer boren/dremelen en passen, bij de ander moet je meer met tin aan de gang gaan.
Ik denk ook dat die met drie eilandjes hoog scoort.

Volgens mij zijn er ook printjes met combinatie van drie eilandjes en lange stroken. Die lange stroken zijn dan handig voor bijvoorbeeld de voeding.

Een hele grote aanrader is om ook een breadbord te kopen. Supersuper handig!

[RobertD]

Volgens mij ligt het er ook een beetje aan hoe complex de schakeling is die je wilt bouwen.
Ik heb al meer dan 20 jaar een regelbare voeding op mijn werktafel staan die ik heb opgebouwd op print met van die banen.
In je schema staan de componenten vaak rechtop getekend, haaks op voedingslijn en massa ( of nul ).

Als je het printje met baantjes zo voor je neemt dat de banen van links naar rechts lopen, kun je de componenten bijna net zo rangschikken als in het schema.
Hier en daar een baantje doorsnijden (gaat uitstekend met een metaalboortje van 5mm dat je gewoon in je hand houdt. Je boort het baantje er met een paar handbewegingen zo tussenuit).
Soms zul je een brug moeten leggen.

In schakelingen met ic's gebruik ik liever eilandjes, maar liever gebruik ik helemaal geen ic's ( en in mijn buizenversterkers alleen maar stukjes print voor een RIAA filtertje of een input relais schakeling.)

[b_force]

Die breadboard kan ik ook zeer aanraden.

Het is heel mooi om snel even een bepaalde test te doen.
Wel heb je snel de kans dat het gaat ruizen en brommen (is mijn ervaring tenminste), maargoed je kunt wel zien of het werkt wat je hebt bedacht.

Het is beiden mooi speelgoed om te hebben en ik raad het iedereen ook aan om aan te schaffen.

En zoals je al ziet is het heel persoonlijk wat de voorkeur heeft.

[Marp]

Dank je voor jullie reacties. Ik was benieuwd hoe hier tegenaan gekeken werd, maar de achterliggende gedachten gaan toch wel deels dezelfde richting op. De voorkeuren niet, maar da's begrijpelijk. Wat ik me wel nog afvraag is wie ook wel eens soortgelijke gevoelige toepassingen op experimenteerboard heeft gebouwd, en of dat niet tot noemenswaardige problemen leidde. Hierbij denk ik bijv. aan ruis of signaalvertroebeling vanwege de hoge mate van versterking.

Nu ben ik geneigd om zowel met banen als eilandjes te bestellen. 3-Gats eilandjes zie ik als tussenvorm waarbij het voordeel van flexibiliteit al grotendeels is vervallen. Zou ik echter weten dat 1-gats eilandjes bij hoge versterking niet echt tot duidelijk merkbare verstoringen leiden, dan liet ik daar een pakje van binnenkomen.

[Marp]

Ga je ons nog op de hoogte houden van je actieve filterproject ?

Uiteraard, maar pas als er daadwerkelijk wat uit komt rollen. Uitgangspunt is een aktief 4-wegsysteem met ontlasting in de allerlaagste oktaaf door een 5e stel connussen (12") in een TL onder de betegelde salontafel (max. 300 ltr).

Om een start te kunnen maken heb ik allereerst een basis nodig die ik de komende jaren stapsgewijs kan uitbreiden. Ik begin bij de laagweergave tot pakweg 90/100Hz en wil er dan telkens een laag bijbouwen die ik optimaliseer binnen zijn frequentiebereik. Waarschijnlijk luister ik bij zo'n modulaire werkwijze nog jaren naar de eerste brouwsels alvorens er definitieve printen komen, dus vandaar deze insteek.

[JuuL]

Als je kijkt wat voor schakelingen sommige mensen op zo'n experimenteerprint toveren...! Die klasse A van SSassen is wel een leuk voorbeeldje
Ik denk dat het bij kennis qua routing ed misschien eerder misgaat.

Op een breadbord kan je denk ik ook wel aardig goed ruis en bromvrij werken. Ik heb er iig nog nooit last van gehad. Maar ik heb er ook geen grote versterkers ofzo opgebouwd. Zo'n breadboard behoort eigenlijk iedereen te hebben.

[markje]

Het is wel persoonlijk en ligt inderdaad aan het schema. Als je inderdaad veel tussen plus en massa hebt zitten en relatief weinig onderlinge verbindingen, zijn banen superhandig.

Met opamps gebruik ik altijd gaatjes, omdat je dan de voedingsbanen onder de opamps kunt leggen en je de in/uitgangen van een opamp zitten aan 1 kant, dus je hoeft niet over de voeding heen zeg maar. De massa kun je mooi overal tussendoor leggen zodat je ook nog een soort van afscheiding hebt tussen diverse signaalbanen. Dan kun je heel compact bouwen.


Groeten Mark

[Marp]

Het zijn gaatjesprinten geworden, en voor voedingen enkele printjes met banen. Met het oog op de phonepre en een aantal SOIC en TQFP32 componenten heb ik ook maar een zak ferrychloride laten meekomen. Als ik nu nog een cat5-kabel naar de laserprinter trek, is wellicht de stap toch niet zo groot om het voor bepaalde toepassingen maar gelijk goed te doen.

[Paul Jenner]

Hey, leuk !

Maar als je helemaal zelf printen wuilt maken zit je jezelf wel suf te boren natuurlijk !

Al een concreet plan voor het actieve filter ?


Paul.

[Marp]

Dat is waar, ik was al die uurtjes boren alweer helemaal vergeten. Boring...

Filter wordt gewoon LR24dB met LM4562/LME49720 opamps. In eerste instantie enkel een LP- en HP-filter om mijn huidige monitors wat te ontlasten, welke ik gelijktijdig met een nieuwe preamp ga bouwen. Werkt alles naar wens, dan ga ik stapsgewijs aan de slag met de luidsprekers. Vanwege een modulaire opzet is uitbreiding naar meer kanalen snel genoeg te verwezenlijken.

Ik heb trouwens voor een leuk prijsje 8 digitale stereo potmeters aangeschaft. Schakel ik deze in cascade, dan kan ik dus 16 kanalen aansturen met slechts 1 standaard potmetertje. Dat maakt het relatief eenvoudig om een attenuator tussen elk filter en elke eindtrap te plaatsen. Aan 1 van 16 potmeters hang ik voorlopig een kant & klaar LCD paneelmetertje (zie foto) zodat ik gelijk een volume-indicator heb.



Mocht je ook nog een dergelijke oplossing zoeken: bij Farnell gaan not-ROHC compliant exemplaren van de DS1802 digipots de deur uit voor €2,62. Incl. btw. komt dat neer op slechts € 1,56 per kanaal Je zal er echter snel bij moeten zijn, want vorige week waren nog 44 exemplaren beschikbaar... nu nog maar 16.

[Paul Jenner]

Wat moet ik verstaan onder een digitale potmeter ?


Paul.

[Marp]

Een digitale potmeter is een chip met daarin een laddernetwerkje van weerstanden. Bediening geschiedt alleen niet door aan een as te draaien, maar door de potmeter d.m.v. data te vertellen welke waarde hij moet aannemen. Instructie-data kan afkomstig zijn van een microcontroller maar ook van bijv. een seriele poort van een computer.

Zelf kies ik voorlopig voor een voorgeprogrammeerd chipje, waarvan ik het programma en aansluitschema vond op deze website (bovenste schema). In een ander topic heb ik inmiddels hulp ingeroepen van bezitters van een programmer om het besturingsprogramma in een chip te laden. Daarna is die chip een gebruiksklare microcontroller waar je een potmeter (voor bediening) en het gewenste aantal digipots aan hangt. Later koppel ik er een microcontroller aan die reageert op een standaard afstandsbediening.

De DS1802 is zelf overigens ook al voorzien van aansluitingen voor 2 pushbuttons waarmee het volume nog eenvoudiger UP en DOWN geregeld kan worden. Een microcontroller is in dat geval niet noodzakelijk, al kan die er nog extra aangekoppeld worden.

[Paul Jenner]

Dus het is volumeregeling in het analoge domein, met digitale sturing,


Paul

[Marp]

Inderdaad. Eigenlijk is het gewoon een analoge stappenattenuator (65 stappen). De precisie is dus ook veel groter dan met potmeters haalbaar is. Anderzijds heeft de DS1802 wel een kleine "beperking" die een gewone potmeter weer niet kent: is het ingangssignaal hoger dan 5,5V, dan gaat hij clippen. Wordt hier rekening mee gehouden, dan komt dit echter niet voor.

Dit is overigens iets waar je ook bij andere digipots rekening mee dient te houden. Voor zover ik weet heeft enkel een PGA231x meer overhead, maar die heeft weer een ingebouwde opamp. Ik kies liever zelf mijn uitgangsbuffer.

Hieronder een voorbeeldje hoe het schema er met pushbuttons uit kan zien.

Bron: http://www.pedjarogic.com/spot/index.html

[Soundexcel]

Het is wel belangrijk even goed te kijken naar de spec van de digitale pot.
Ik heb een tijd lang zitten zoeken voor een nieuwe digitaal aangestuurde volume regelijk en meer en deel van de IC's had zeer slechte spec.

De THD en gelijkloop is vaak niet al te best.

De enige die echt goed zijn, zijn de PGA en de CS3318.

[Marp]

"Echt goed" is natuurlijk maar net hoe je daar tegenaan kijkt. Voor wie niet tevreden is met een maximale afwijking van ±0.25 dB, is een versterker met potmeters al helemaal niets... al zitten daar de duurste in.

Uit dit "Audio Characterization Report" van Dallas Semiconductor komt zelfs een gemiddelde rollen van ±0.05 dB, wat zeer ruim binnen de specs is. Gelijkloop kan al haast geen argument zijn om digipots van € 19.99/st. boven digipots van €3,12/st. te verkiezen (zoals gezegd is dit de prijs voor de laatste not-RoHS compliant exemplaren).

En kijkend naar de THD :
< 0.002% bij 1 kHz/1Vrms
< 0.02% tussen 20Hz-20kHz bij bandlimiet van 80kHz

Zeker als een van de laatste elementen in de keten lijkt me dat met een DS1802 prima te leven moet zijn. Tot voor kort wilde ik overigens zelfs niets van deze pot weten, maar bij het zien van de uitloopprijs ben ik eens gaan spitten. Ik zag nog geen DS1802-gebruiker die er slecht over te spreken was, maar wel een aantal beweringen dat hij met een goede opamp als uitgangsbuffer niet onderdoet voor een CS3318 en PGA2310. Die laatste heeft natuurlijk wel zijn grote overhead als voordeel, maar de CS alweer niet.

Als ik dan alles op een rijtje zet, zou ik eigenlijk gek zijn als ik € 159,92 ging uitgeven i.p.v. € 24,96 Overstappen kan altijd nog, als dat echt nodig mocht blijken.