Threesome, een lustopwekkende klassieke drieweg luidspreker
Geplaatst: wo 30 nov 2016, 22:16
Gelijk maar goed beginnen dacht ik, met een pakkende naam voor een luidspreker die je lust geeft om te luisteren, elke dag weer, CD na CD, plaat na plaat, of voor de nieuwerwetse forumleden onder ons, via de streaming media-speler. De bestukking van deze klassieker in wording kwam in een ander topic al ter sprake, maar laat ik hier nog een keer, met meer detail, uit de doeken doen wat de ontwerpeisen waren van deze lustopwekker.
De insteek was om met een ontwerp te komen dat recht doet aan de luidsprekers van de late jaren '70, begin jaren '80, de bekende drieweg kasten die toendertijd door vrijwel iedere zichzelf respecterend fabrikant werd gebouwd en op de markt werd gezet, met wisselend succes overigens.
Het concept an-sich is feitelijk zo gek nog niet, door de brede baffle heb je immers minder last van de baffle-step, iets waar de moderne smalle kasten zonder uitzondering door geplaagd worden. Ook kon je door de brede baffle schuiven met de mid en hoog drivers dat het een lieve lust was, vandaar dat iedere fabrikant d'r wel een eigen invulling aan gaf. In de regel plaatste men de mid en hoog drivers boven elkaar, uit het midden vandaan, in een poging om de on-axis response tenminste aan één kant van de luidspreker op orde te krijgen. Maar sommige fabrikanten maakten het veel bonter door soms ogenschijnlijk met de ezeltje-prik methode de locatie van de drivers op de baffle te bepalen.
Uiteraard ga ik in dit topic kijken naar de uitdagingen waar men in de jaren '70 en '80 mee te maken kreeg, want toen was het ontwerpen van een drieweg luidspreker allesbehalve gemakkelijk, meetsystemen waren schaars en alleen aan de grote fabrikanten voorbehouden, Je had wel allerhande filtertabellen, die op ideale 8 or 4 Ohm luidsprekers waren berekend en dus in de meeste gevallen een zeer grove benadering waren .
Goed, driver selectie, wat voor drivers kies je nu voor zo'n luidspreker, wat zijn de uitgangspunten?
Ik heb eens goed gekeken naar het formaat kasten wat in de jaren '70 en '80 en dat als uitgangspunt genomen, je komt dan uit op een kast van circa 75 x 45 x 35 cm, wat je na aftrek van de kastwanden, het volume van de behuizing voor de mid en de drivers zelf een netto inhoud van 60 á 70-liter oplevert. Da's best fors, maar nu ook weer niet zo riant dat je d'r een willekeurige woofer in kan schroeven en moeiteloos een nette laagweergave krijgt, maar daar kom ik later op terug.
Nu had ik natuurlijk hier ook het label 'ultiem' op kunnen plakken, maar daar hoort in de regel een bijpassend prijskaartje bij en dat verlaagt, met factoren, de nabouwbereidheid (Scrabble!) van de doorsnee zelfbouwer. Daarnaast wilde ik de insteek van de klassieke drieweg niet teveel geweld aandoen door d'r een stel state-of-the-art drivers in te schroeven, nee, dit keer kies ik een aantal zeer betaalbare krenten uit de pap van o.a. Seas.
Tweeter - Seas 22TFF
http://www.seas.no/index.php?option=com ... Itemid=462
Voor de tweeter zijn er natuurlijk legio mogelijkheden, een doorsnee 27 of 28mm dometweeter zou hier natuurlijk prima voldoen, echter die zijn dusdanig talrijk dat het lastig kiezen is. Ik zocht een tweeter die zich prettig voelt bij een kantelpunt ergens rond de 3 á 3.5kHz en ook onder 15 graden nog een nette FR te zien gaf >15KHz, dan kom je feitelijk al snel uit bij kleinere 22 of 19mm tweeters om een dergelijke afstraling te krijgen. Die zijn dan alleen vaak weer niet laag inzetbaar, dus dat maakt de keuze lastig.
Toch heb ik in de Seas 22TFF een driver gevonden die voldoet aan die vereisten, een 22mm dome, echter met een brede rolrand zodat hij ook laag inzetbaar is en die daarnaast ook een voorbeeldige FR laat zien, ook op 15 graden. De vervorming is ook dik in orde en boven de 3kHz laat hij veel tweeters, ook duurdere ScanSpeak drivers achter zich, daarnaast is de faceplate prettig klein zodat de hart-hart afstand van de mid en hoog drivers kan worden verkleind en da's altijd een pluspunt. Daarnaast is deze driver héél betaalbaar, enkele tientjes, en da's altijd mooi meegenomen.
Midrange - Seas MCA15RCY
http://www.seas.no/index.php?option=com ... Itemid=463
De keuze voor een mid is altijd een lastige, omdat de meeste mids té klein zijn om laag aan te koppelen of juist té groot om een hoog kantelpunt te kunnen kiezen naar de tweeter. Je wilt feitelijk een driver die het zo belangrijke spraakgebied in z'n eentje weergeeft, dus dat betekent inzet vanaf pakweg 200 á 300Hz en een weergave die doorloopt tot zo'n 3kHz. Daarnaast wil je een mid die zich in dit gebied vrijwel ideaal gedraagt, dus een lineaal-vlakke FR en in dit gebied geen vervelende resonanties of andere problemen die lastig zijn weg te filteren.
Met deze vereisten in het achterhoofd wordt de spoeling al gauw erg dun, niet in de laatste plaats omdat het liefst ook nog een betaalbare driver moet zijn. Gelukkig heeft Seas ook voor de mid een geschikte kandidaat, de MCA15RCY, die aan deze vereisten voldoet. Gelet op de papieren conus en de FR zal deze driver makkelijk te filteren zijn door het ontbreken van storende conus resonanties. Inzet tot pakweg 3 á 3.5kHz zal ook geen probleem zijn, pas boven de 4kHz begint deze driver duidelijk te bundelen en Seas beveelt daarom de inzet aan tussen de 100 en 4000Hz.
Woofer - Dayton DS315-8/DSA315-8
http://www.daytonaudio.com/index.php/ds ... eaker.html
http://www.daytonaudio.com/index.php/ds ... oofer.html
De keuze voor de woofer is in een ander topic al uitgebreid ter sprake gekomen, dus ik zal het hier kort houden. Ik zocht een 10 á 12 inch driver die in 60-liter gesloten een F3 van pakweg 40Hz liet zien. Dit bleek een lastige opgave, feitelijk was er wel een kleine selectie geschikte drivers, maar die waren voorzien van een (zeer) flink prijskaartje en ik was vastbesloten iets betaalbaars te gaan gebruiken in dit ontwerp.
Met de Dayton DS315-8/DSA315-8 heb ik een 12 inch woofer gevonden die in een 60-liter kast een F3 laat zien van pakweg 60Hz, met een Q=0.55, waardoor de afval in 't laag heel geleidelijk is en er dus voldoende diepgang aanwezig is. In het uiteindelijke ontwerp trek ik waarschijnlijk het kastvolume op naar 70-liter, waardoor we rond de 50 á 55Hz uitkomen voor de F3, even afhankelijk van vulling van de kast.
Het verschil tussen beide drivers is in essentie het conusmateriaal, de DS315-8 heeft een papieren conus, de DSA315-8 een aluminium conus. Voor de rest zijn de T&S parameters vrijwel vergelijkbaar. Ik ga beide drivers evalueren en zal dan de meest geschikte selecteren.
Da's in 't kort, nu ja, kort is relatief gezien de lengte van deze eerste post, hoe de Threesome in elkaar steekt en wat de ontwerpeisen waren. Volgende item op de to-do lijst is het bepalen van de locaties van de drivers op de baffle en uiteraard de relatie onderling ivm. het afstraalgedrag, zowel on- als off -axis, maar da's een onderwerp wat ik verderop in dit topic nader zal gaan onderzoeken.
De insteek was om met een ontwerp te komen dat recht doet aan de luidsprekers van de late jaren '70, begin jaren '80, de bekende drieweg kasten die toendertijd door vrijwel iedere zichzelf respecterend fabrikant werd gebouwd en op de markt werd gezet, met wisselend succes overigens.
Het concept an-sich is feitelijk zo gek nog niet, door de brede baffle heb je immers minder last van de baffle-step, iets waar de moderne smalle kasten zonder uitzondering door geplaagd worden. Ook kon je door de brede baffle schuiven met de mid en hoog drivers dat het een lieve lust was, vandaar dat iedere fabrikant d'r wel een eigen invulling aan gaf. In de regel plaatste men de mid en hoog drivers boven elkaar, uit het midden vandaan, in een poging om de on-axis response tenminste aan één kant van de luidspreker op orde te krijgen. Maar sommige fabrikanten maakten het veel bonter door soms ogenschijnlijk met de ezeltje-prik methode de locatie van de drivers op de baffle te bepalen.
Uiteraard ga ik in dit topic kijken naar de uitdagingen waar men in de jaren '70 en '80 mee te maken kreeg, want toen was het ontwerpen van een drieweg luidspreker allesbehalve gemakkelijk, meetsystemen waren schaars en alleen aan de grote fabrikanten voorbehouden, Je had wel allerhande filtertabellen, die op ideale 8 or 4 Ohm luidsprekers waren berekend en dus in de meeste gevallen een zeer grove benadering waren .
Goed, driver selectie, wat voor drivers kies je nu voor zo'n luidspreker, wat zijn de uitgangspunten?
Ik heb eens goed gekeken naar het formaat kasten wat in de jaren '70 en '80 en dat als uitgangspunt genomen, je komt dan uit op een kast van circa 75 x 45 x 35 cm, wat je na aftrek van de kastwanden, het volume van de behuizing voor de mid en de drivers zelf een netto inhoud van 60 á 70-liter oplevert. Da's best fors, maar nu ook weer niet zo riant dat je d'r een willekeurige woofer in kan schroeven en moeiteloos een nette laagweergave krijgt, maar daar kom ik later op terug.
Nu had ik natuurlijk hier ook het label 'ultiem' op kunnen plakken, maar daar hoort in de regel een bijpassend prijskaartje bij en dat verlaagt, met factoren, de nabouwbereidheid (Scrabble!) van de doorsnee zelfbouwer. Daarnaast wilde ik de insteek van de klassieke drieweg niet teveel geweld aandoen door d'r een stel state-of-the-art drivers in te schroeven, nee, dit keer kies ik een aantal zeer betaalbare krenten uit de pap van o.a. Seas.
Tweeter - Seas 22TFF
http://www.seas.no/index.php?option=com ... Itemid=462
Toch heb ik in de Seas 22TFF een driver gevonden die voldoet aan die vereisten, een 22mm dome, echter met een brede rolrand zodat hij ook laag inzetbaar is en die daarnaast ook een voorbeeldige FR laat zien, ook op 15 graden. De vervorming is ook dik in orde en boven de 3kHz laat hij veel tweeters, ook duurdere ScanSpeak drivers achter zich, daarnaast is de faceplate prettig klein zodat de hart-hart afstand van de mid en hoog drivers kan worden verkleind en da's altijd een pluspunt. Daarnaast is deze driver héél betaalbaar, enkele tientjes, en da's altijd mooi meegenomen.
Midrange - Seas MCA15RCY
http://www.seas.no/index.php?option=com ... Itemid=463
Met deze vereisten in het achterhoofd wordt de spoeling al gauw erg dun, niet in de laatste plaats omdat het liefst ook nog een betaalbare driver moet zijn. Gelukkig heeft Seas ook voor de mid een geschikte kandidaat, de MCA15RCY, die aan deze vereisten voldoet. Gelet op de papieren conus en de FR zal deze driver makkelijk te filteren zijn door het ontbreken van storende conus resonanties. Inzet tot pakweg 3 á 3.5kHz zal ook geen probleem zijn, pas boven de 4kHz begint deze driver duidelijk te bundelen en Seas beveelt daarom de inzet aan tussen de 100 en 4000Hz.
Woofer - Dayton DS315-8/DSA315-8
http://www.daytonaudio.com/index.php/ds ... eaker.html
http://www.daytonaudio.com/index.php/ds ... oofer.html
Met de Dayton DS315-8/DSA315-8 heb ik een 12 inch woofer gevonden die in een 60-liter kast een F3 laat zien van pakweg 60Hz, met een Q=0.55, waardoor de afval in 't laag heel geleidelijk is en er dus voldoende diepgang aanwezig is. In het uiteindelijke ontwerp trek ik waarschijnlijk het kastvolume op naar 70-liter, waardoor we rond de 50 á 55Hz uitkomen voor de F3, even afhankelijk van vulling van de kast.
Het verschil tussen beide drivers is in essentie het conusmateriaal, de DS315-8 heeft een papieren conus, de DSA315-8 een aluminium conus. Voor de rest zijn de T&S parameters vrijwel vergelijkbaar. Ik ga beide drivers evalueren en zal dan de meest geschikte selecteren.
Da's in 't kort, nu ja, kort is relatief gezien de lengte van deze eerste post, hoe de Threesome in elkaar steekt en wat de ontwerpeisen waren. Volgende item op de to-do lijst is het bepalen van de locaties van de drivers op de baffle en uiteraard de relatie onderling ivm. het afstraalgedrag, zowel on- als off -axis, maar da's een onderwerp wat ik verderop in dit topic nader zal gaan onderzoeken.
mensen die kwa leeftijd je vader hadden kunnen zijn streamen ook. 
ben benieuwd naar je ontwerp sander 
